Perk trong Overwatch 2: Đường cong sức mạnh mới và khoảng trống dữ liệu cạnh tranh

Blizzard vừa thêm vào Overwatch 2 một tầng sức mạnh thứ hai nằm gọn bên trong mỗi trận đấu. Hệ thống Perk cho phép mỗi hero tự nâng cấp hai lần trong một ván — lần đầu ở cấp một, lần thứ hai ở cấp hai — và ở mỗi mốc, người chơi phải chọn giữa vài phiên bản nâng cấp khác nhau của chính hero đó. Đọc lướt qua, đây giống một tính năng tăng độ vui. Nhưng khi tôi ngồi bóc tách cơ chế tích lũy điểm kinh nghiệm phía sau nó, thứ hiện ra lại là một biến số cạnh tranh hoàn toàn mới, một biến số mà các khung phân tích esports hiện hành chưa có ô để đặt vào.

Chi tiết đáng chú ý nhất nằm ở một dòng rất nhỏ. Cơ chế đổi hero trong trận đẩy người chơi về cấp một, xóa sạch tiến độ Perk đã tích, nhưng ở lần thứ hai, Perk lại mở nhanh hơn. Chỉ một dòng như vậy đủ sinh ra cả một trường phái chiến thuật mới. Trái bóng ngừng lăn, nhưng dòng số vẫn chảy về phía trước.

Để phân tích hệ thống này cho đúng, cần tách nó khỏi thói quen đọc patch truyền thống. Trong hơn một thập niên, cách cộng đồng Overwatch tiêu hóa các thay đổi cân bằng luôn đi theo một khuôn cố định: Blizzard tăng hoặc giảm chỉ số của một kỹ năng, cộng đồng dựng bảng xếp hạng hero, tuyển thủ chuyên nghiệp điều chỉnh pool. Toàn bộ thay đổi nằm ở tầng thiết kế, áp dụng như nhau cho mọi người chơi, và được hiển thị công khai trước khi trận đấu bắt đầu.

Hệ thống Perk phá vỡ khuôn đó ở đúng một điểm: nó đưa thay đổi vào bên trong trận đấu. Mỗi hero có một bộ Perk riêng, chia thành hai bậc. Bậc Minor mở ở cấp một, nhẹ hơn về tác động nhưng đến sớm. Bậc Major mở ở cấp hai, nặng hơn về tác động nhưng đến muộn hơn. Điểm kinh nghiệm để lên cấp đến từ việc chơi mục tiêu, hạ gục và hỗ trợ, chữa trị và cứu đồng đội. Nói cách khác, nguồn điểm kinh nghiệm gắn chặt với việc có mặt trong các pha giao tranh tập thể.

Ở đây xuất hiện khác biệt căn bản so với mọi bản vá trước đó. Bản vá cân bằng là một sự kiện bên ngoài, xảy ra một lần, rồi đứng yên. Perk là một quá trình bên trong, tích lũy dần, và phụ thuộc vào diễn biến trận đấu. Hai đội bước vào cùng một ván với cùng một phiên bản game, nhưng sức mạnh của họ phân kỳ theo thời gian thực, theo từng lựa chọn Perk và theo từng pha giao tranh thắng hay thua. Đây là lý do vì sao tôi xếp hệ thống này vào nhóm thay đổi có quy mô tái cấu trúc, chứ không phải một bản cập nhật tính năng thông thường.

Blizzard cũng nói rõ rằng các hero mới sẽ được bổ sung Perk, và những đợt cập nhật kiểu này diễn ra cách quãng theo mùa. Thông tin nghe khô khan, nhưng nó có hệ quả trực tiếp lên sân khấu thi đấu chuyên nghiệp, khi các giải LAN thường khóa phiên bản game từ nhiều tuần trước ngày thi đấu.

Đám đông ngủ quên trong cảm xúc; tôi thức cùng bảng số. Khi tôi dựng lại đường cong kinh nghiệm của một ván đấu tiêu chuẩn, ba đặc điểm nổi lên, và cả ba đều có hệ quả chiến thuật.

Thứ nhất, điểm kinh nghiệm đến từ việc tham gia giao tranh, không đến từ việc đi lẻ. Chơi mục tiêu, hạ gục và hỗ trợ, chữa trị và cứu đồng đội — không có nguồn nào thưởng cho việc flank đơn độc hay đi săn lẻ. Điều này có nghĩa hệ thống Perk thưởng cho lối chơi hiện diện tập thể và trừng phạt lối chơi tách lẻ. Với các hero ám sát, những người vốn sống bằng việc tách khỏi đội hình để tạo đột biến, đây là một cơn gió ngược mang tính cấu trúc, chứ không phải một lần nerf chỉ số rồi sẽ được hoàn lại ở bản vá sau.

Thứ hai, cơ chế đổi hero tạo ra một bài toán chưa từng tồn tại trong lịch sử tựa game này. Đổi hero đẩy người chơi về cấp một, mất toàn bộ tiến độ Perk đã tích. Nhưng ở lần thứ hai, Perk mở nhanh hơn. Nghĩa là tồn tại một chiến lược mà tôi tạm gọi là gửi tiết kiệm Perk: chủ động đổi hero để phá tiến độ Perk của đối phương ở một thời điểm then chốt, rồi quay lại với tốc độ mở khóa được đẩy nhanh. Đây là lần đầu tiên trong lịch sử Overwatch, việc đổi hero không chỉ là thay đổi công cụ, mà còn là một hành động can thiệp vào tài nguyên tiến trình của chính mình và của đối thủ.

Tôi không tin vào bàn tay định mệnh, tôi tin vào đường cong dữ liệu. Và đường cong này nói rằng bậc Major mới là điều kiện thắng thực sự. Nếu khoảng cách sức mạnh giữa Minor và Major đủ lớn — và với lịch sử thiết kế của Blizzard, vốn luôn hướng tới những kỹ năng có sức nặng gần tầm ultimate, tôi tin là đủ lớn — thì mốc lên cấp hai trở thành điểm rơi quyết định của trận đấu. Đội nào chạm cấp hai trước ở hai hoặc ba hero chủ lực sẽ có một cửa sổ áp đảo trong khoảng thời gian ngắn, và cửa sổ đó có thể bị khai thác để kết thúc trận trước khi đối phương kịp cân bằng lại.

Thứ ba, và đây là phần khiến tôi phải mở lại nhiều VOD nhất: nhóm Perk hồi sinh. Một số hero nhận Perk tái tạo lại những kỹ năng đã bị gỡ bỏ trong quá trình chuyển từ Overwatch sang Overwatch 2. Bastion lấy lại khả năng tự sửa chữa. Orisa lấy lại lá chắn. Đây là dạng sức mạnh mà tôi gọi là sức mạnh bóng ma — những kỹ năng từng bị đánh giá là quá mạnh, từng bị loại khỏi game vì lý do cân bằng, nay quay lại qua một cửa sau.

Với Bastion, khả năng tự sửa chữa từng là dấu hiệu nhận dạng bị gỡ bỏ khi Overwatch 2 ra mắt. Việc khôi phục nó giữa trận tạo ra những mô hình duy trì sinh tồn khó dự đoán, đặc biệt trong các pha giữ điểm kéo dài. Với Orisa, câu chuyện còn lớn hơn. Cô mất lá chắn khi chuyển sang phần hai, bị tái định vị thành một hero cận chiến thuần túy. Việc trả lại lá chắn thay đổi tận gốc bản sắc vai trò của cô, đẩy cô từ một brawler trở lại thành một dạng tank chắn gần như giả. Với các đội chuyên nghiệp, đây là cơ hội chênh lệch thông tin: ai thử nghiệm nhóm Perk này sớm, người đó có lợi thế trước khi chúng bị vá.

Nhìn sang cấu trúc đội hình, hệ thống Perk đẩy giá trị của tuyển thủ đa năng lên cao. Cơ chế đổi hero không trừng phạt người chơi biết nhiều hero; nó chỉ trừng phạt người chơi đổi hero muộn và sai thời điểm. Một tuyển thủ có thể chơi thành thạo ba hero trong cùng vai trò trở nên có giá hơn một người chỉ chơi một hero ở đỉnh cao. Đây là lần hiếm hoi mà một thay đổi thiết kế game định giá lại trực tiếp một kỹ năng nghề nghiệp, chứ không chỉ định giá lại một hero.

Song song đó là rủi ro với các chuyên gia một hero. Nếu Perk của hero chủ lực bị đánh giá thấp, người chơi đó mất đi chỗ dựa vào bộ kỹ năng gốc. Thị trường chuyển nhượng esports vì thế có thêm một biến số để định giá: khả năng thích ứng với hệ thống Perk, một thứ chưa có bất kỳ dữ liệu lịch sử nào để tham chiếu.

Điều này cũng sinh ra một vai trò mới trong ban huấn luyện. Nếu trước đây phân tích viên tập trung vào đối thủ, vào bản đồ, vào nhịp độ giao tranh, thì nay họ phải bổ sung một lớp công việc: phân tích thời điểm chọn Perk, thứ tự ưu tiên Perk, và chiến lược phản Perk. Kiến thức về Perk trở thành một kỹ năng có thể huấn luyện, đo lường và định giá.

Tôi vẫn nhớ cách mình từng phân tích các bản vá cân bằng: tôi dựng bảng, so sánh trước và sau, rồi đưa ra dự đoán. Với Perk, cách đó không còn đủ. Không có trước và sau trong cùng một ván; chỉ có một đường cong phân kỳ liên tục. Mỗi trận đấu là một lời thú tội của xác suất, và hệ thống Perk khiến lời thú tội đó dài hơn, phức tạp hơn, khó bắt lỗi hơn.

Về phía giải đấu, đây là điểm tôi lo nhất. Các sự kiện LAN thường khóa phiên bản game từ sớm để bảo đảm công bằng. Nhưng khi hệ thống Perk được cập nhật cách quãng theo mùa và hero mới liên tục được thêm Perk, khoảng cách giữa bản thi đấu và bản người chơi thường ngày sẽ nới rộng. Kịch bản xấu nhất: một Perk bị phát hiện quá mạnh ngay trước ngày thi đấu, buộc ban tổ chức phải vô hiệu hóa giữa chừng — một dạng bản vá trong bản vá khiến tính toàn vẹn của kết quả bị đặt dấu hỏi.

Còn một khoảng trống thông tin chưa được lấp: hệ thống Perk có được bật trong chế độ xếp hạng và thi đấu chuyên nghiệp hay không. Nếu nó chỉ tồn tại ở chế độ giải trí, toàn bộ phân tích cạnh tranh ở trên trở thành vô nghĩa. Nếu nó được bật trong chế độ xếp hạng, nó thay đổi căn bản cách người chơi hiểu về một ván đấu. Đây là biến số lớn nhất trong toàn bộ câu chuyện, và nó chưa có câu trả lời chính thức.

Câu chuyện được truyền thông kể là một câu chuyện đổi mới. Tôi muốn đặt cạnh nó một giả thuyết khác, một giả thuyết mà tôi cho là có xác suất không nhỏ.

Hệ thống Perk có thể được đọc như một công cụ giữ chân người chơi nhiều hơn là một công cụ chiều sâu chiến thuật. Nó kéo dài thời gian mỗi phiên chơi, tạo thêm mục tiêu ngắn hạn trong trận, và mở ra một dòng nội dung giáo dục mới cho các nhà sáng tạo nội dung — bảng xếp hạng Perk, hướng dẫn chọn, chiến lược phản Perk. Đây là mô hình mà nhiều tựa game cạnh tranh đã đi qua: Apex Legends với giáp tiến hóa, Fortnite với hệ thống nâng cấp vũ khí. Nhìn vào đó, Overwatch 2 đang đi theo một lối mòn của ngành, chứ không mở một con đường mới.

Điểm phản trực giác nằm ở đây: thêm một tầng quyết định không tự động làm game sâu hơn; nó chỉ làm game dài hơn nếu người chơi không có đủ thông tin để ra quyết định khác biệt. Nếu các lựa chọn Perk sớm hội tụ về một vài phương án tối ưu rõ ràng, thì vẻ ngoài phong phú chỉ còn là một bảng chọn giả. Đó là điều đã xảy ra với nhiều hệ thống nâng cấp trong trận ở các tựa game khác: sau vài tuần, cộng đồng chốt một meta duy nhất và phần còn lại của bảng chọn trở thành trang trí.

Còn một rủi ro nữa mà tôi ít thấy được nhắc tới: chi phí theo dõi đối với khán giả. Overwatch vốn đã là một trong những tựa game khó xem bậc nhất ở cấp độ chuyên nghiệp, do lượng thông tin hiển thị dày đặc và tốc độ trận đấu cao. Thêm một tầng tiến trình trong trận nữa đồng nghĩa bình luận viên phải giải thích thêm, lớp phủ phải hiển thị thêm, và người xem mới phải học thêm. Nếu giao diện không làm rõ được lựa chọn Perk của từng hero, khán giả phổ thông sẽ mất dấu ở đúng giai đoạn họ cần hiểu nhất.

Cuối cùng là chuyện thương mại hóa. Cách Blizzard kiếm tiền từ Perk chưa được nêu rõ. Nếu Perk giữ nguyên miễn phí và cân bằng, nó là một tính năng thiết kế. Nếu Perk gắn với vật phẩm, với vé mùa, với bất kỳ cơ chế trả tiền nào, toàn bộ nền tảng tính công bằng của đấu trường chuyên nghiệp sẽ rung chuyển. Đây là rủi ro có xác suất thấp nhưng hệ quả rất lớn, và tôi sẽ theo dõi nó như một tín hiệu riêng.

Trong mười hai tháng tới, thứ tôi sẽ theo dõi không phải là danh sách Perk dài bao nhiêu, mà là ba tín hiệu cụ thể: Blizzard công bố chính sách Perk trong chế độ thi đấu; cộng đồng chốt một bảng xếp hạng Perk duy nhất thay vì nhiều phương án; và các đội chuyên nghiệp bắt đầu dùng chiến thuật đổi hero để phá tiến độ Perk của đối thủ.

Nếu tín hiệu thứ ba xuất hiện, chúng ta sẽ biết hệ thống này không còn là một tính năng vận hành, mà đã trở thành một phần của chiến thuật. Nếu nó không xuất hiện, hệ thống Perk sẽ lặng lẽ chìm xuống đáy bảng chọn, giống nhiều hệ thống nâng cấp khác từng được tung ra với lời hứa về chiều sâu.

Tôi vẫn giữ một giả định có thể sai: rằng khoảng cách sức mạnh giữa Minor và Major đủ lớn để mốc cấp hai trở thành điểm rơi quyết định. Nếu Blizzard chọn thiết kế cân bằng hai bậc này, kết luận của tôi sẽ phải viết lại. Dữ liệu chưa cho tôi câu trả lời, và đó chính là lý do tôi tiếp tục dựng bảng. Số không bao giờ nghỉ hè.