Mười bốn cáo buộc tại WWE: Khi ranh giới đồng thuận và hình ảnh trở thành hồ sơ tòa án

Đêm diễn ra chương trình Monday Night Raw, khi ánh đèn sân khấu quét dọc lối đi dẫn tới võ đài và The Street Profits bước vào trong tiếng nhạc hiệu, một người đàn ông mặc đồng phục an ninh đứng ở rìa khu vực sự kiện. Anh ta không phải là người biểu diễn. Anh ta không ký hợp đồng với tư cách nghệ sĩ. Anh ta ở đó với vai trò nhân viên bảo vệ thuê ngoài, làm việc ngoài giờ hành chính so với công việc thường ngày tại Văn phòng Cảnh sát trưởng Quận Cook. Rồi khoảnh khắc ấy xảy ra. Một khoảnh khắc mà hàng trăm nghìn lượt xem trên các tài khoản chính thức của WWE và của nghệ sĩ biểu diễn đã ghi lại, lan truyền, và biến thành một vụ kiện dân sự gồm 14 cáo buộc tại Tòa án Vòng Quận Cook, bang Illinois. Người đàn ông đó là Noel Lucas. Và câu chuyện của anh ta không còn là một clip giải trí nữa. Cần đặt sự việc vào đúng bối cảnh hệ thống trước khi bàn tới đúng sai. WWE vận hành Monday Night Raw như một chương trình phát sóng trực tiếp hàng tuần, hiện được phân phối trên nền tảng Netflix. Đây là mô hình kinh doanh mà giá trị nằm ở tính trực tiếp, ở khả năng tạo khoảnh khắc lan truyền tức thời, và ở quyền khai thác hình ảnh của mọi thứ xuất hiện trong khung hình. Trong một hệ thống như vậy, người biểu diễn được đào tạo để chấp nhận va chạm, để hóa thân vào nhân vật, để xem cơ thể mình là phương tiện của kịch bản. Nhưng nhân viên an ninh thì không. Nhân viên y tế bên lề sân thì không. Khán giả ngồi hàng ghế đầu thì không. Và chính khoảng trống giữa hai nhóm người này — nhóm đồng thuận và nhóm không đồng thuận — là nơi vụ kiện đang diễn ra. Vụ kiện được đệ trình tại Tòa án Vòng Quận Cook, với các bị đơn gồm WWE, nghệ sĩ biểu diễn Montez Ford (tên khai sinh Kenneth Crawford), và Event Services, LLC — một pháp nhân con chuyên vận hành sự kiện. Nguyên đơn đưa ra 14 cáo buộc, bao gồm hành hung đơn giản và hành hung gây tổn hại thân thể, gây tổn thất tinh thần có chủ ý, vi phạm Đạo luật Bạo lực Giới tính Illinois, và vi phạm Đạo luật Quyền Công khai Illinois. Tính đến thời điểm bài viết này, WWE chưa đưa ra bình luận chính thức nào. Đó là một chi tiết quan trọng, bởi im lặng trong giai đoạn tố tụng thường là chiến lược pháp lý, nhưng đồng thời cũng tạo ra khoảng trống truyền thông để dư luận tự lấp đầy. Cần nói rõ một điều ngay từ đầu: đây không phải là một vụ việc bóng đá. Trong nhiều năm, tôi phân tích các tình huống trên sân bằng luật thi đấu — luật của một trò chơi có trọng tài, có biên bản, có cơ chế kháng nghị. Ở đây không có hệ thống nào như vậy. Đây là một vụ kiện dân sự tại bang Illinois, và công cụ phân tích duy nhất đúng đắn là luật dân sự, không phải luật bóng đá. Việc đặt nhầm nhãn lĩnh vực có thể dẫn tới những kết luận sai hoàn toàn. Tôi nói điều này vì tôi từng mắc sai lầm khi áp một khung phân tích không phù hợp vào một tình huống mà tôi tưởng mình đã hiểu. Giờ hãy tháo rời hệ thống. Bốn nhóm cáo buộc cần được tách bạch vì chúng vận hành theo bốn logic pháp lý khác nhau. Nhóm thứ nhất là các cáo buộc về hành vi thân thể — hành hung đơn giản và hành hung gây tổn hại. Đây là nền tảng luật học phổ biến, nơi câu hỏi trung tâm không phải là “có va chạm hay không” mà là “sự va chạm đó có nằm trong phạm vi được chấp nhận hay không”. Trong thể thao đối kháng, một cú đánh trong trận là hành vi được đồng thuận trước. Một cú đánh vào người không tham gia thi đấu thì không. Đây chính là ranh giới mà mọi hệ thống thể thao phải vẽ ra, và cũng là ranh giới dễ bị xóa nhòa nhất khi một chương trình được thiết kế để trông thật. Nhóm thứ hai là cáo buộc gây tổn thất tinh thần có chủ ý. Đây là cáo buộc khó chứng minh nhất trong luật dân sự Mỹ, bởi nó đòi hỏi nguyên đơn phải chứng minh hành vi “cực đoan và vô đạo”, cùng mức độ tổn hại tinh thần nghiêm trọng và kéo dài. Đây là nơi chi tiết về những đứa con của nguyên đơn bị quấy rối ở trường trở thành bằng chứng trung tâm. Nó không còn là chuyện của một khoảnh khắc trên sóng, mà là chuyện của một chuỗi hệ quả kéo dài sau đó. Nhóm thứ ba là Đạo luật Bạo lực Giới tính Illinois. Đây là đạo luật dân sự cho phép một cá nhân khởi kiện đòi bồi thường cho hành vi bạo lực liên quan tới giới tính. Đây là điểm đáng chú ý nhất về mặt kỹ thuật pháp lý, bởi nó biến vụ việc từ một tranh chấp va chạm thông thường thành một cáo buộc mang tính cấu trúc về quyền của người lao động trong môi trường biểu diễn. Nhóm thứ tư là Đạo luật Quyền Công khai Illinois. Đây mới là phần thực sự thay đổi cục diện. Đạo luật này bảo vệ quyền của một cá nhân kiểm soát việc khai thác thương mại hình ảnh, tên tuổi và nhân dạng của mình. Cáo buộc ở đây không phải là “tôi bị đánh”, mà là “hình ảnh của tôi bị khai thác thương mại mà không có sự đồng ý”. Khi đoạn phim vẫn tiếp tục lan truyền trên các nền tảng khác nhau, dù bản phát lại trên Netflix đã được biên tập cắt sang quảng cáo, thì cáo buộc về quyền công khai vẫn còn nguyên giá trị. Có một câu tôi vẫn dùng khi phân tích các tình huống pháp lý trong thể thao: luật không dành cho người biểu diễn, mà cho người đọc vị nó. Trong vụ việc này, người biểu diễn là nghệ sĩ trên võ đài; người đọc vị là tòa án, là bồi thẩm đoàn, là luật sư hai bên. Và hệ thống mà họ đọc không phải là kịch bản của chương trình, mà là các đạo luật cụ thể của bang Illinois. Điều đáng chú ý về mặt cấu trúc là việc nguyên đơn đưa Event Services, LLC vào danh sách bị đơn. Trong tố tụng trách nhiệm sự kiện tại Mỹ, việc gọi tên cả pháp nhân mẹ và pháp nhân vận hành là một chiến lược mở rộng phạm vi bị đơn có thể chịu trách nhiệm. Nó cho thấy luật sư của nguyên đơn không chỉ nhắm vào một cá nhân, mà nhắm vào cả kiến trúc tổ chức đứng sau sự kiện. Một chi tiết nữa cần được đặt đúng chỗ: nguyên đơn làm việc với vai trò nhân viên an ninh tư nhân, ngoài giờ so với công việc chính thức tại Văn phòng Cảnh sát trưởng Quận Cook. Vai trò kép này làm phức tạp câu hỏi về phạm vi trách nhiệm — ai chịu trách nhiệm cho hành vi tại chỗ, và liệu có tồn tại một nghĩa vụ chăm sóc đặc biệt nào hay không. Khi một người vừa là nhân viên thực thi pháp luật vừa là nhân viên bảo vệ thuê ngoài, câu hỏi về tư cách pháp lý của người đó tại thời điểm xảy ra sự việc trở nên phức tạp hơn nhiều so với vẻ ngoài của nó. Về chuỗi lan truyền, cần nhìn theo ba tầng. Tầng thượng nguồn là quá trình sản xuất sự kiện trực tiếp và hành vi của nhân sự tại chỗ. Tầng trung nguồn là việc WWE phát sóng và Netflix phân phối. Tầng hạ nguồn là sự lan truyền trên mạng xã hội và các hệ quả pháp lý về hình ảnh. Khi một đoạn nội dung đi qua cả ba tầng này, việc xóa nó ở tầng giữa không có nghĩa là nó biến mất ở tầng cuối. Đây là điều mà bất kỳ nhà sản xuất nội dung thể thao nào cũng cần hiểu: biên tập lại bản phát lại là một hành động giảm thiểu, nhưng không phải là một hành động xóa bỏ. Về chu kỳ truyền thông, câu chuyện đang ở giai đoạn tăng tốc. Ba yếu tố cùng lúc đẩy nó đi: một sự việc trên sóng trực tiếp, một vụ kiện gồm nhiều cáo buộc, và sự lan truyền dai dẳng của đoạn phim. Có một khoảng cách giữa kỳ vọng của công chúng và thực tế pháp lý. Công chúng có thể kỳ vọng WWE sẽ đưa ra tuyên bố chính thức; thực tế là chưa có tuyên bố nào. Công chúng có thể giả định rằng “có khói thì có lửa”; thực tế là chỉ có các cáo buộc, chưa có phán quyết. Và công chúng có thể coi đoạn clip là một khoảnh khắc lan truyền vô hại; thực tế là nguyên đơn mô tả một chuỗi tổn hại nghiêm trọng và kéo dài. Về tiến trình tố tụng, cần nhớ rằng đây mới chỉ là giai đoạn đầu. Một khiếu nại dân sự với 14 cáo buộc sẽ đi qua nhiều bước: các đề nghị bác bỏ từng cáo buộc, giai đoạn thu thập chứng cứ, và có thể là một thỏa thuận ngoài tòa. Không có con số thiệt hại nào được nêu trong hồ sơ công khai, nên không thể mô hình hóa mức độ rủi ro tài chính. Đây là một giới hạn thông tin, và tôi không muốn vượt qua nó bằng cách suy đoán. Có một cám dỗ mà tôi phải cưỡng lại: biến mọi vụ việc thành một phán quyết đạo đức. Nhưng hệ thống pháp luật không vận hành như vậy. Một khiếu nại gồm 14 cáo buộc không phải là một bản án. Đây là điều mà chính hồ sơ nhấn mạnh, và tôi giữ nguyên nguyên tắc đó: các cáo buộc trong một vụ kiện đang diễn ra không tự thân cấu thành một phán quyết về trách nhiệm. Về áp lực thương hiệu, có ba chủ thể chịu sức ép khác nhau. WWE với tư cách thương hiệu chịu áp lực trung bình đến cao, đến từ vụ kiện và sự lan truyền liên tục của đoạn phim. Nghệ sĩ biểu diễn Montez Ford chịu áp lực tương tự với tư cách bị đơn được nêu tên. Và nguyên đơn Noel Lucas chịu áp lực cao nhất, bởi theo hồ sơ, tổn hại của anh không chỉ là khoảnh khắc đó mà còn là sự sỉ nhục công khai kéo dài. Đây là một chu kỳ danh tiếng, không phải một chu kỳ kết quả thi đấu — và các chu kỳ danh tiếng trong kỷ nguyên nội dung số có xu hướng tự nuôi sống mình, bởi chúng tồn tại chừng nào nội dung còn có thể được tìm thấy. Ở đây có một nghịch lý về nhận thức. Với phần lớn khán giả, đoạn phim là một khoảnh khắc giải trí vô hại — một va chạm trong một chương trình vốn dĩ đầy va chạm. Nhưng với nguyên đơn, đó là một chuỗi tổn hại đang tiếp diễn: sự sỉ nhục công khai, nỗi xấu hổ, và theo hồ sơ, cả việc con cái anh bị quấy rối trong môi trường học đường. Hai cách nhìn này không thể hòa giải bằng cảm xúc, mà chỉ có thể được phân xử bằng bằng chứng. Điểm mù lớn nhất của dư luận nằm ở chỗ: chúng ta có xu hướng đánh giá mức độ nghiêm trọng của một hành vi dựa trên cảm giác của chính mình khi xem nó, chứ không dựa trên tác động lên người trực tiếp chịu đựng nó. Một clip “vui” với người này có thể là một vết thương kéo dài với người khác. Và trong kỷ nguyên nội dung số, vết thương đó có một đặc tính mới: nó vĩnh viễn. Nguyên đơn nói rõ rằng tính trường tồn của tư liệu trên internet chính là một phần của tổn hại. Điều trớ trêu là việc Netflix biên tập lại bản phát lại — cắt đoạn phim sang quảng cáo — không hề xóa bỏ được rủi ro. Nó thậm chí có thể được dùng như một bằng chứng cho thấy chính nhà phân phối ý thức được tính nhạy cảm của đoạn nội dung. Hành động giảm thiểu, trong một số trường hợp, lại trở thành một mảnh ghép chứng cứ. Và khi WWE vẫn chưa đưa ra bình luận chính thức, khoảng trống đó không làm dịu câu chuyện — nó kéo dài câu chuyện. Tôi từng nói rằng sai lầm của tôi trên sóng trực tiếp là nền tảng cho một hệ thống mới. Ở đây cũng vậy: một khoảnh khắc bị xử lý sai trong một chương trình trực tiếp có thể trở thành nền tảng cho một bộ quy tắc mới về sự đồng thuận và hình ảnh trong thể thao giải trí. Nhưng để điều đó xảy ra, hệ thống phải thừa nhận rằng có một vấn đề cấu trúc, chứ không chỉ là một sự cố cá nhân. Điều đáng suy ngẫm là vấn đề này không giới hạn ở thể thao giải trí. Trong bóng đá, máy quay thường xuyên bắt được hình ảnh của nhân viên y tế, trọng tài biên, nhân viên an ninh, và khán giả. Những người này không ký hợp đồng biểu diễn, nhưng hình ảnh của họ vẫn được khai thác thương mại. Các vụ kiện như vụ này có thể buộc mọi môn thể thao phải xem lại cách họ xin sự đồng thuận và cách họ sử dụng hình ảnh của những người không tham gia thi đấu. Đây là điểm giao thoa mà tôi theo dõi với sự chú ý đặc biệt, bởi nó chạm tới đúng phần việc mà tôi làm hằng ngày: đọc một tình huống qua lăng kính của các điều khoản, chứ không qua lăng kính của cảm xúc đám đông. Nhìn xa hơn, vụ việc này đặt ra một câu hỏi mà bất kỳ môn thể thao nào phát sóng trực tiếp cũng phải đối diện: ai là người được đồng thuận xuất hiện, và ai là người bị xuất hiện? Khi máy quay ngày càng nhiều, khi nội dung được khai thác thương mại không giới hạn, ranh giới giữa “người tham gia” và “người vô tình có mặt” cần được định nghĩa lại bằng chính sách, chứ không chỉ bằng bản sửa đổi hậu kỳ. Câu hỏi tiếp theo không phải là ai thắng vụ kiện này, mà là bao nhiêu tổ chức thể thao sẽ phải viết lại quy trình đồng thuận của mình trước khi một vụ việc tương tự xảy ra.