Borgetti và câu hỏi của Mexico: Khi một đội bóng không thể sống bằng một cái tên

Trên khán đài của một sân vận động ở Mexico, có một hình ảnh tôi mang theo suốt nhiều năm: một người cha cõng đứa con nhỏ trên vai, cả hai cùng nhìn xuống thảm cỏ nơi Raúl Jiménez nằm ôm lấy bắp chân mình. Đêm đó, cả một quốc gia nín thở. Khi tiếng còi vang lên, điều mà hàng triệu người chờ đợi không nằm ở tỷ số, mà ở một câu hỏi lớn hơn: nếu thiếu Jiménez, Mexico sẽ chạy bằng đôi chân của ai? Jared Borgetti, người từng là cây săn bàn biểu tượng của bóng đá Mexico, đã trả lời câu hỏi ấy theo cách của một cựu tiền đạo hiểu rõ giới hạn của chính mình. Ông khẳng định đội tuyển quốc gia Mexico không thể phụ thuộc vào một tiền đạo duy nhất để cạnh tranh và giành kết quả. Đội bóng phải vận hành như một tập thể, ngay cả khi Jiménez vắng mặt vì chấn thương. Phát biểu tưởng chừng giản dị ấy lại mở ra một trong những chủ đề cũ nhất và cũng khó nhất của bóng đá: ranh giới giữa một ngôi sao và một tập thể. Trong suốt sự nghiệp theo dõi các trận đấu của mình, tôi học được rằng mỗi con số là một nhịp thở; mỗi nhịp thở có thể trở thành một bài thơ. Nhưng cũng chính những con số ấy dạy tôi rằng một nhịp thở đơn độc không bao giờ tạo nên một lá phổi. Mexico đang đứng trước bài học đó, và Borgetti chỉ là người nói to điều mà nhiều người đã cảm nhận. Để hiểu vì sao câu chuyện này quan trọng, cần đặt nó vào đúng bối cảnh. Raúl Jiménez là mẫu trung phong mà bóng đá hiện đại gọi là số 9 mục tiêu - người giữ bóng, làm tường, kết nối tuyến trên và dứt điểm. Khi anh vắng mặt vì chấn thương, Mexico mất đi một chức năng cụ thể, chứ không chỉ mất một cái tên. Borgetti hiểu điều đó hơn ai hết, bởi ông từng sống trong vai trò ấy suốt nhiều năm. Bên cạnh câu chuyện của Jiménez, bài phỏng vấn còn điểm xuyết hai tuyến truyện phụ đáng chú ý. Thứ nhất là Armando González, tiền đạo trưởng thành từ lò đào tạo Chivas, nay khoác áo Olympiacos ở Hy Lạp và đã được triệu tập lên đội tuyển quốc gia. Thứ hai là Santos Laguna, đội bóng mà Borgetti là biểu tượng lịch sử, vừa giành bốn chiến thắng liên tiếp để tiến gần hơn tới vòng play-off Liguilla của Liga MX, dù vẫn còn nằm ngoài vùng đủ điều kiện. Điều thú vị nằm ở chỗ Borgetti nói về chuyển nhượng của González bằng ngôn ngữ của cảm xúc, chứ không phải của tiền bạc. Ông nói cậu ấy sẽ trưởng thành, không chỉ ở khía cạnh thể thao, mà còn ở khía cạnh cảm xúc, khía cạnh con người và những giấc mơ. Ở chợ chuyển nhượng, mọi mảnh ghép đều tin rằng mình là mảnh còn thiếu - nhưng với một cầu thủ trẻ rời quê hương, mảnh ghép ấy còn là một phần tuổi trẻ được gửi gắm. Cần nói rõ: bài phỏng vấn này không cung cấp một con số tài chính nào. Không có phí chuyển nhượng, không có mức lương, không có điều khoản giải phóng hợp đồng. Người ta chỉ biết González đi từ Chivas sang Olympiacos, một lộ trình kinh điển của bóng đá Mexico: từ Liga MX sang châu Âu như một bệ phóng. Và chính sự im lặng về tiền bạc ấy nói lên nhiều điều - nó cho thấy đây là câu chuyện dành cho người hâm mộ, không phải cho giới đầu cơ thị trường. Phần cốt lõi của câu chuyện nằm ở triết lý mà Borgetti theo đuổi. Ông lập luận rằng Mexico, nếu chỉ dựa vào từng cá nhân, sẽ không thể thắng; họ phải làm điều đó như một tập thể. Đây là một nguyên tắc đúng về mặt bản chất, nhưng nó là một nguyên tắc triết học, không phải một hệ thống chiến thuật. Borgetti không đưa ra sơ đồ đội hình, không chỉ ra ai sẽ đảm nhận vai trò trung phong mục tiêu thay Jiménez. Ông nói về tinh thần, không nói về giải pháp. Hãy nhìn vào Santos Laguna để thấy rõ hơn sự khác biệt giữa nguyên tắc và dữ liệu. Đội bóng này vừa có bốn chiến thắng liên tiếp, một chuỗi đáng ghi nhận nhưng vẫn là một mẫu nhỏ. Bốn trận không đủ để khẳng định một bước ngoặt bền vững. Và bài phỏng vấn không cho chúng ta biết chất lượng đối thủ trong chuỗi trận ấy là ai. Một chuỗi thắng chỉ thực sự có ý nghĩa khi được điều chỉnh theo độ khó của lịch thi đấu. Không có dữ liệu về bàn thắng kỳ vọng hay số bàn thua kỳ vọng, người ta không thể nói liệu thành tích này phản ánh sự tiến bộ thật sự, hay chỉ là kết quả của những pha dứt điểm may mắn và một lịch thi đấu thuận lợi. Borgetti ca ngợi ban lãnh đạo, ban huấn luyện và các cầu thủ Santos Laguna vì sự kiên nhẫn và lao động. Ông nói rằng họ đã làm việc, đã chịu đựng, và hy vọng điều đó đủ để đưa đội vào Liguilla. Chữ hy vọng ấy quan trọng. Nó thừa nhận rằng công việc chưa hoàn tất, rằng suất dự play-off vẫn còn bỏ ngỏ. Trong bóng đá, sự kiên nhẫn thường là thứ chỉ được ca ngợi sau khi kết quả đến, còn trong lúc chờ đợi, nó là một canh bạc của niềm tin. Về đội tuyển Mexico, thông điệp của Borgetti mang tính quản lý kỳ vọng nhiều hơn là phân tích chiến thuật. Bằng cách nói rằng đội bóng phụ thuộc vào tất cả mọi người, ông chuẩn bị trước cho công chúng một kết quả có thể không như ý trong giai đoạn thiếu Jiménez. Nếu đội chơi không tốt, người ta sẽ khó quy tội cho sự vắng mặt của một ngôi sao, bởi chính huyền thoại của bóng đá nước nhà đã nói rằng không ai là không thể thay thế. Nhưng đây là điểm mù mà ký ức tập thể thường bỏ qua. Câu nói phụ thuộc vào tất cả mọi người nghe rất hay, nhưng nó không trả lời được câu hỏi cụ thể nhất: ai sẽ chơi ở vị trí trung phong mục tiêu, người giữ bóng và làm tường cho các đồng đội? Một tập thể vẫn cần những chức năng cụ thể, và mỗi chức năng cần một người cụ thể đảm nhận. Nói rằng đội bóng không phụ thuộc vào một người không có nghĩa là đội bóng không cần một người ở vị trí đó. Borgetti không nêu tên phương án thay thế nào. Cũng cần nhìn thẳng vào một thực tế ít được nói ra: việc Borgetti phải lên tiếng về chuyện phụ thuộc vào Jiménez tự nó cho thấy Mexico đang thiếu một trung phong đẳng cấp và đang có phong độ cao ngoài Jiménez. Nếu đội tuyển có sẵn một người thay thế xứng tầm, sẽ chẳng cần đến một cuộc phỏng vấn để trấn an dư luận. Sự im lặng về phương án dự phòng chính là tiếng nói lớn nhất trong câu chuyện này. Rồi còn đó chuyện hợp đồng của Jiménez. Ở tuổi ngoài ba mươi, với một tiền đạo vừa dính chấn thương, tình trạng hợp đồng là biến số quan trọng nhất trên thị trường. Nhưng bài phỏng vấn hoàn toàn không đề cập đến nó. Đó là một khoảng trống đáng chú ý, bởi nó cho thấy cuộc trò chuyện đang được định hướng về mặt cảm xúc và chiến lược, chứ không phải về mặt thị trường. Và đừng quên những cái tên trẻ đang trồi lên. Armando González, Gilberto Mora - những gương mặt mới đang dần xuất hiện bên cạnh thế hệ đàn anh. Một chuyển nhượng sang Olympiacos có thể mở đường cho các tiền đạo Mexico khác, bởi thị trường châu Âu luôn ghi nhớ những cầu thủ đến từ Liga MX. Nếu González thành công, giá trị của cả một thế hệ tiền đạo Mexico có thể được nâng lên. Đó là hiệu ứng chậm nhưng tích lũy, và nó bắt đầu từ những bước đi lặng lẽ như thế này. Tôi từng đứng giữa một khán đài vắng trong mùa đại dịch và hiểu rằng khi khán đài trống, tiếng nói không bắt đầu từ loa, mà từ trái tim. Câu chuyện của Mexico hôm nay cũng vậy. Nó không bắt đầu từ một tiền đạo, mà từ cách một tập thể học lại cách thở cùng nhau khi thiếu đi người dẫn nhịp. Họ không chạy vì một ngôi sao, họ chạy vì nơi để ôm nhau sau vạch đích. Nhưng để chạy được đến vạch đích ấy, một đội bóng vẫn cần biết ai sẽ là người cầm bóng ở phút cuối. Borgetti đã đúng khi nói Mexico phải chơi như một tập thể. Điều ông để lại cho chúng ta là câu hỏi khó hơn: làm thế nào để tập thể ấy tìm được một trung phong, không phải để thay thế Jiménez, mà để giải phóng cho tất cả những người còn lại. Bóng đá là nơi duy nhất người ta khóc rồi cười ngay trong một phút bù giờ. Và với Mexico, phút bù giờ ấy đang bắt đầu từ lúc này - khi một huyền thoại lên tiếng, một cầu thủ trẻ lên đường, và một đội bóng hạng trung kiên nhẫn chờ ngày vào play-off. Ba câu chuyện, một nhịp đập chung. Tôi không ban cho trận đấu một giọng nói; tôi chỉ mở cửa để nó tự cất lời.