Người hâm mộ Indonesia hỏi: “Đây có phải sức mạnh thật khi đội A ra sân?”

Tôi không có được tỉ số trận đá lại. Tài liệu tôi đọc thậm chí không ghi đội hình, không có xG, không có số phút kiểm soát bóng. Nhưng tôi có được thứ mà số liệu bỏ qua: những dòng trạng thái của người hâm mộ Indonesia sau khi đội tuyển của họ bước ra sân với một đội hình đặc biệt. Ở AFF Cup vừa qua, Indonesia bị loại ngay từ vòng bảng sau trận hòa 1-1 với Singapore. Một kết quả khiến giấc mơ vô địch của họ sụp đổ. Nhưng trong trận đá lại diễn ra sau đó, Indonesia sử dụng đội hình mạnh nhất, với toàn bộ 11 cầu thủ sinh ra ngoài lãnh thổ đất nước. Trên khán đài, trên mạng xã hội, người hâm mộ đặt câu hỏi: đây có phải sức mạnh thật khi Indonesia đá đội hình A? Những người lạc quan gọi đó là một phiên bản hoàn toàn khác so với đội hình đã thua ở AFF Cup. Họ nói Indonesia “quá mạnh”, “vượt trội hoàn toàn”, và chuyện vô địch là khả thi. Nhưng một nhóm người hâm mộ tỉnh táo hơn nhắc ngay đến sự cảnh giác. Họ nhớ rằng đội tuyển này từng bị ca ngợi trước khi rơi vào trận đấu “đáng xấu hổ”. Họ muốn nhìn thấy Indonesia đánh bại Việt Nam, Thái Lan rồi mới nói chuyện vô địch. Theo góc nhìn của tôi, câu chuyện quan trọng không nằm ở trận đấu đó. Điều quan trọng là cách Indonesia đang xây dựng đội tuyển theo một mô hình rất khác so với phần còn lại của Đông Nam Á. Indonesia không đang tạo ra một cách chơi mới. Họ đang tạo ra một cách tuyển người mới. Thay vì dựa vào lò đào tạo trẻ nội địa như Thái Lan và Việt Nam, họ kéo về những cầu thủ gốc Việt, gốc Hà Lan, gốc châu Âu đã trưởng thành trong các học viện bên ngoài. Đội hình mạnh nhất của họ là đội hình nhập tịch, hay nói chính xác hơn là đội hình kiều bào. Đó không phải là một đổi mới chiến thuật, mà là một chiến lược nhân sự. Vậy nên, khi cổ động viên nói đội A “vượt trội hoàn toàn”, họ đang mô tả cảm giác, không phải mô tả quá trình. Tôi không có số liệu để bác bỏ, nhưng tôi có nhiều năm theo dõi bóng đá Đông Nam Á để hiểu một điều: tập hợp nhiều cầu thủ giỏi không tự động tạo ra một đội bóng mạnh. Một đội bóng mạnh cần sự gắn kết. Các cầu thủ cần hiểu nhau trong phòng thay đồ, trên sân tập, và trong những khoảnh khắc đội nhà bị dẫn bàn. Với một đội hình phần lớn đến từ châu Âu, thời gian tập trung cùng nhau thường ngắn, số trận thi đấu cùng nhau ít, và sự quen thuộc với một hệ thống chiến thuật duy nhất gần như không có. Tài năng của từng cá nhân có thể cao hơn, nhưng trạng thái của cả tập thể vẫn là một dấu hỏi lớn. Từ góc rìa sân, tôi học được rằng một đội bóng thường bắt đầu mạnh từ phòng thay đồ. Nếu phòng thay đồ chỉ toàn những con người mới gặp nhau lần đầu, câu chuyện sẽ khác với một đội hình cùng ăn, cùng tập, cùng chia sẻ áp lực trong nhiều năm. Sự vui mừng của cổ động viên có thể dựa trên một màn trình diễn giao hữu, nhưng bóng đá đỉnh cao tính bằng các trận đấu cạnh tranh thật sự. Trận đá lại đó là một trận không thuộc khuôn khổ giải đấu. Đội tuyển đã bị loại, áp lực không còn, đối thủ có thể không chơi với cường độ cao nhất. Khi áp lực biến mất, chất lượng cảm nhận của một đội bóng thường bị phóng đại. Tôi đã chứng kiến nhiều đội bóng chơi hay trong trận giao hữu rồi vỡ ra trong trận chính thức. Điều tôi lo ngại hơn là rủi ro bản sắc. Một bộ phận người hâm mộ Indonesia thừa nhận họ “không thật sự vui” khi thấy toàn bộ 11 cầu thủ ra sân đều sinh ra ngoài nước. Câu chuyện ở đây không còn là thắng thua. Câu chuyện là đội tuyển quốc gia có còn thuộc về người dân nước đó hay không. Đây là một vết nứt về sự hợp pháp về mặt tinh thần, không thể vá bằng chiến thắng tạm thời. Tôi không phản đối việc dùng cầu thủ nhập tịch. Nhiều nền bóng đá đã làm điều đó và gặt hái thành công. Nhưng mô hình của Indonesia đang đi đến giới hạn: đội hình A có thể trông tuyệt vời trên giấy tờ, nhưng nếu đội hình đó không tạo ra sự đồng cảm từ người hâm mộ nội địa, thì mọi chiến thắng sẽ bị đặt dưới một câu hỏi khác. Theo tôi, thước đo thực sự của đội A Indonesia không nằm ở Singapore. Nó nằm ở Việt Nam và Thái Lan. Khi Indonesia chạm trán một đối thủ có nền tảng kỷ luật tập thể và chiến thuật rõ ràng, chúng ta sẽ biết đội hình kiều bào này đứng ở đâu. Lúc đó, cảm xúc sẽ được thay bằng dữ liệu. Lúc đó, nếu thua, những lời ca ngợi sẽ nhanh chóng biến thành chỉ trích. Tôi cũng lưu ý đến yếu tố lịch thi đấu. Những cầu thủ đang chơi bóng ở châu Âu không thể về hội quân trong mọi đợt triệu tập. Các câu lạc bộ châu Âu có quyền giữ người, nhất là ở giai đoạn cuối mùa. Một đội tuyển phụ thuộc vào cầu thủ kiều bào sẽ luôn phải đối mặt với rủi ro thiếu quân ở những thời điểm quan trọng nhất. Sức mạnh của họ chỉ là sức mạnh trên giấy, cho đến khi được xác nhận bằng một trận đấu chính thức. Nhìn rộng ra, Đông Nam Á có thể bước vào một cuộc đua nhập tịch. Nếu Indonesia thành công, Việt Nam và Thái Lan sẽ chịu áp lực phải làm theo. Nhưng điều đó không tốt cho bất kỳ ai. Một nền bóng đá cần cả hai: đội tuyển giỏi và hệ thống đào tạo trẻ nội địa được trân trọng. Nếu quá coi trọng cầu thủ nhập tịch, giá trị của các lò đào tạo trong nước sẽ bị thu hẹp, và đó là cái giá rất đắt. Từ những trận đấu tôi theo dõi, tôi nhận thấy đội tuyển quốc gia mạnh nhất thường là đội tuyển có sự kết hợp hài hòa giữa tài năng trẻ nội địa và những cá nhân nổi trội được bổ sung có chọn lọc. Indonesia đang nghiêng hẳn về phía vế sau. Đó là một lựa chọn, nhưng nó đi kèm với rủi ro về sự gắn kết, rủi ro về sự sẵn sàng, và rủi ro về bản sắc. Tôi không tin vào một đội hình 11 người sinh ra ngoài đất nước có thể tạo ra một nền bóng đá bền vững. Tôi tin rằng đội tuyển Indonesia cần một thế hệ cầu thủ bản địa đủ giỏi để cạnh tranh sòng phẳng suất đá chính, và những cầu thủ kiều bào được trao cơ hội như những mảnh ghép bổ sung, không phải là xương sống. Trong phòng thay đồ, những lời nói mạnh hơn chiến thuật. Một đội bóng chỉ thực sự mạnh khi các cầu thủ tin vào nhau. Tôi chưa thấy bằng chứng nào cho thấy đội A Indonesia đã có được niềm tin đó. Họ có thể có nhiều tên tuổi hơn, nhưng chưa chắc có nhiều tiếng nói chung hơn. Bóng đá Đông Nam Á không thiếu những đội bóng biết cách làm mình mạnh lên bằng cách nhập tịch. Nhưng điều làm nên sức mạnh bền vững vẫn là sự gắn kết, bản sắc, và một hệ thống đào tạo trẻ được nuôi dưỡng lâu dài. Indonesia có một hướng đi riêng. Hướng đi đó đang được thử nghiệm ngay bây giờ. Trận đấu với Singapore có thể đã cho người hâm mộ một cảm giác dễ chịu. Nhưng tôi muốn nhìn thấy Indonesia chơi một trận bóng căng thẳng, nơi họ bị dẫn bàn, nơi đối thủ pressing dữ dội, và nơi không còn chỗ cho sự hào hứng nhất thời. Đó là lúc chúng ta biết đội A Indonesia có thật hay chỉ là một chiếc bóng dài in trên sân cỏ. Câu hỏi lớn nhất không phải là Indonesia có mạnh hay không. Câu hỏi lớn nhất là liệu họ có thể biến một tập hợp những cá nhân giỏi thành một đội tuyển mà người hâm mộ thật sự cảm thấy là của mình. Nếu họ làm được điều đó, sức mạnh sẽ bền. Nếu không, mọi sự vui mừng hôm nay sẽ chỉ là đòn bẩy cho sự thất vọng ngày mai.