Một bản án bị dán nhãn “bóng đá”: ghi chép từ kho dữ liệu sai

Trong kho hồ sơ của tôi có một tệp được gắn nhãn “bóng đá”. Mở ra, bên trong không có đội bóng, không có cầu thủ, không có bảng tỉ số, không có một phút bù giờ nào. Chỉ có một bản án. Theo thông báo của Cơ quan Công tố bang Jalisco, Mexico, một người phụ nữ tên Kenia “N” đã bị kết án về tội lạm dụng trẻ em đối với bốn đứa con ruột của mình, tại địa bàn Tlajomulco de Zúñiga, bang Jalisco. Kèm theo bản án là khoản bồi thường thiệt hại 1.294.853 peso dành cho các nạn nhân. Đó là toàn bộ những gì tệp dữ liệu này chứa. Vậy mà nó vừa được chuyển đến bàn tôi kèm một dòng lệnh ngắn: viết thành tin thể thao. Tôi ngồi lại khá lâu. Ba mươi sáu năm theo dõi ngành, tôi đã gặp không ít tệp dữ liệu lệch nhãn. Có trận bị ghi sai tỉ số. Có thương vụ chuyển nhượng bị gán nhầm câu lạc bộ. Có bản báo cáo tuyển trạch ghi nhầm chân thuận của một tiền vệ. Nhưng lần này khác hẳn về bản chất. Đây không phải một lỗi đánh máy. Đây là một vụ án hình sự liên quan đến trẻ em, và nó đang bị đẩy vào đúng chỗ mà nó không thuộc về. Theo thông tin mà Cơ quan Công tố bang Jalisco công bố, vụ việc xảy ra tại Tlajomulco de Zúñiga, một đô thị nằm trong vùng đại đô thị Guadalajara. Cơ quan chức năng phản ứng tại khu phố Quintas del Valle. Bị cáo bị xác định đã xâm hại chính bốn người con chưa thành niên của mình. Bản án buộc bị cáo bồi thường 1.294.853 peso nhằm khắc phục thiệt hại cho các nạn nhân. Hồ sơ cũng ghi nhận những tổn thương trên cơ thể nạn nhân như một phần chứng cứ pháp lý, và việc nhận dạng các nạn nhân được thực hiện theo trình tự tố tụng. Vụ án được xử lý theo thủ tục rút gọn — một cơ chế tố tụng, không phải một thuật ngữ chiến thuật. Không một dòng nào trong hồ sơ nhắc đến bóng đá. Không có đội bóng nào. Không có huấn luyện viên, cầu thủ, giải đấu, trận đấu hay thương vụ nào. Không có chỉ số bàn thắng kỳ vọng, không có tỉ lệ kiểm soát bóng, không có thông số chạy. Nếu tôi cố nhét câu chuyện này vào khuôn tin thể thao, tôi sẽ phải bịa ra một đội, một cầu thủ, một tỉ số. Và tôi sẽ biến một vụ xâm hại trẻ em thành chất liệu giải trí. Cả hai điều đó đều đi ngược lại nguyên tắc làm nghề của tôi. Vấn đề nằm ở chỗ khác, và nó đáng để nói thẳng. Một tệp như thế này lọt vào luồng dữ liệu bóng đá vì hệ thống phân loại tự động không đọc nội dung, nó chỉ đọc tín hiệu bề mặt. Một bài viết đến từ Jalisco, Mexico, có thể bị một bộ lọc nào đó gán vào nhóm thể thao chỉ vì Mexico là một thị trường bóng đá lớn. Một từ khóa, một tên địa danh, một thẻ nguồn — chỉ cần một mảnh ghép khớp sai, cả tệp bị đẩy sang nhãn không thuộc về nó. Số hóa không làm tôi nhanh hơn, nhưng buộc tôi trung thực hơn với từng con số. Cách tôi xử lý rất đơn giản và đã thành phản xạ. Trước khi viết bất cứ kết luận nào, tôi kiểm tra chéo tối thiểu hai nguồn dữ liệu. Tôi tự hỏi “Vì sao?” sau mỗi con số. Con số 1.294.853 peso này là gì? Nó là khoản bồi thường thiệt hại cho các nạn nhân theo bản án, không phải phí chuyển nhượng, không phải lương cầu thủ, không phải doanh thu câu lạc bộ. Đặt nó lên bàn cân của thị trường chuyển nhượng là một sai lầm về phạm trù. Và những sai lầm phạm trù, khi được lặp lại đủ nhiều, sẽ tạo ra cả một dòng tin giả trông rất hợp lý. Điều trớ trêu là áp lực lại đến từ phía ngược lại. Trong guồng máy sản xuất tin hằng ngày, một tệp lệch nhãn thường bị xử lý theo cách dễ nhất: cứ viết ra một bài thể thao cho xong, miễn là đủ chữ, đủ từ khóa, đủ để lấp một ô trống trên lịch xuất bản. Ai đó có thể nói rằng tôi đang làm quá. Nhưng tôi đã từng chứng kiến một tuyển trạch viên nước ngoài hủy một bản hợp đồng chỉ vì một thiết bị GPS lỗi trên sân. Một con số sai, nếu không ai đặt câu hỏi, sẽ trở thành một quyết định sai. Một cái nhãn sai, nếu không ai gỡ, sẽ trở thành một định kiến. Và ở đây, cái nhãn sai không chỉ là chuyện kỹ thuật. Phía sau nó là bốn đứa trẻ. Biến câu chuyện của các em thành một tin thể thao là xúc phạm chính các em. Nghề của tôi dạy tôi rằng có những giới hạn không được vượt qua, kể cả khi vượt qua sẽ có lợi hơn về mặt lượng đọc. Ở tuổi 52, tôi vẫn giữ nhịp bằng đôi tai — thứ duy nhất chưa ai số hóa được. Và đôi tai ấy nói với tôi rằng tệp này không thuộc về sân cỏ. Vậy xử lý đúng là gì? Tôi tách bạch hai phần. Phần công bố được: sự thật pháp lý mà cơ quan công tố đã nêu — bị cáo, tội danh, địa bàn, khoản bồi thường, cơ chế tố tụng. Phần phải từ chối: mọi nỗ lực gán cho nó một màu áo, một khán đài, một tỉ số. Tôi trả tệp về đúng ngăn của nó. Tôi ghi chú rõ rằng đây là lỗi phân loại, để lần sau hệ thống không lặp lại. Và tôi nói với người giao việc: nếu cần một bài bóng đá cho ô trống kia, hãy để tôi đi tìm một câu chuyện thật trên sân, chứ không phải dựng một câu chuyện giả từ một bản án. Tôi không viết bài này để trách móc một thuật toán. Tôi viết để nhắc rằng trong bất kỳ dây chuyền dữ liệu nào, con người vẫn phải là người gác cổng cuối cùng. Máy có thể gán nhãn, nhưng chỉ người mới biết khi nào một cái nhãn là sai, và khi nào cái sai đó chạm vào điều không được phép chạm. Khi công nghệ đổi cách kể chuyện bóng đá, tôi chỉ lặng lẽ đổi cách lắng nghe. Lần này, tôi lắng nghe và nghe ra một điều: có những tệp không nên được mở bằng nhãn bóng đá, mà nên được đóng lại bằng sự tôn trọng.