Tuyển nữ Việt Nam gặp Trung Quốc: Bức tường phải dựng lại từ bước chạy không ai để ý

Trong buổi tập cuối trước trận gặp Trung Quốc, Thái Thị Thảo là người rời sân muộn nhất. Cô không sút. Cô đứng yên, hai tay chống hông, nhìn về khung thành trống như đang tự đo lại khoảng cách giữa mình và một thứ gì đó lớn hơn cô rất nhiều. Ở góc sân bên kia, ban huấn luyện mở lại đoạn băng hình về những pha lên bóng của tuyển Trung Quốc. Không ai quay phim. Không ai hô khẩu hiệu. Đó là kiểu buổi tập mà sau này, khi người ta nhìn lại, chỉ nhớ đến nó nếu kết quả thay đổi. Vòng bảng của tuyển nữ Việt Nam tại Asiad khép lại bằng một suất đi tiếp được phần lớn truyền thông gọi là may mắn. Thua Đài Bắc Trung Hoa, thua Nhật Bản, hòa Thái Lan. Không thắng trận nào. Đội vào vòng knock-out với tư cách một trong những đội xếp thứ ba tốt nhất. Đó không phải con đường của những đội tự quyết định số phận mình. Đó là con đường của những đội ngồi chờ kết quả ở một sân khác. Đối thủ ở tứ kết là Trung Quốc. Trận đấu được phát trực tiếp trên VTV6, kèm tường thuật trực tuyến. Với một trận đấu của bóng đá nữ, việc được đưa lên kênh truyền hình quốc gia và một mặt báo lớn đưa tin trực tiếp nói lên khá nhiều điều về mức độ quan tâm. Bóng đá nữ Việt Nam lâu nay sống trong vùng phủ sóng hẹp hơn hẳn so với bóng đá nam. Một trận như thế này, đơn giản, là một lần hiếm hoi đèn rọi đúng chỗ. Điều đáng nói nhất về trận đấu này không nằm ở vòng bảng. Nó nằm ở con số đối đầu. Mười bốn lần gặp Trung Quốc, tuyển nữ Việt Nam chưa từng thắng. Không phải hòa nhiều, thua ít. Là thua tất. Và trận giao hữu gần nhất, đội thua 0-3. Một chuỗi mười bốn trận không thắng không phải vấn đề phong độ. Nó là vấn đề cấu trúc. Phong độ có thể sửa bằng một tuần tập. Cấu trúc thì không. Tôi không hỏi, tôi chỉ nhìn cách họ đứng, cách họ ra hiệu, và cách trận đấu đổi dòng. Kế hoạch của tuyển nữ Việt Nam cho trận này, qua những gì đội để lộ ra, là quen thuộc: giữ cự ly, dựng khối phòng ngự thấp, kiên nhẫn chờ cơ hội phản công. Đây là công thức tiêu chuẩn của đội cửa dưới. Nó không sai. Nhưng nó không nói lên đội sẽ tạo cơ hội bằng cách nào sau khi đoạt được bóng. Ban huấn luyện cho cầu thủ xem lại băng hình về lối chơi của Trung Quốc, và cả về từng cá nhân bên phía đối phương. Cách chuẩn bị này rất cụ thể: giới hạn sai sót cá nhân, tránh mất bóng ở vùng nguy hiểm, không cho đối thủ khoảng trống để rê bóng vào vòng cấm. Nó mạch lạc, nhưng chỉ mạch lạc nếu đội phòng ngự gần như cả trận. Đây là điểm tôi muốn dừng lại lâu hơn. Một khối phòng ngự thấp đối đầu với một đội kiểm soát bóng tốt hơn hẳn về kỹ thuật chính là kiểu trận đấu trừng phạt nó nặng nhất. Bởi đội mạnh không cần phá khối. Họ chỉ cần xoay bóng đủ lâu, đủ kiên nhẫn, cho đến khi khối tự giãn ra. Cơ hội của tuyển Việt Nam, nếu có, gần như chỉ đến từ hai nguồn: bóng cố định, hoặc một pha chuyển đổi duy nhất trong cả trận. Không có dữ liệu để đánh giá quá trình. Không có chỉ số bàn thắng kỳ vọng, không có số đường chuyền, không có chỉ số gây áp lực. Tôi không thể nói đội phòng ngự tốt hay tệ ở vòng bảng dựa trên những gì được công bố. Nhưng có một điều tôi biết: khi thiếu dữ liệu quá trình, người ta thường quay về với kết quả, và kết quả vòng bảng không ủng hộ đội. Cách truyền thông gọi suất đi tiếp này là may mắn cũng đáng dừng lại một chút. Nó không sai về mặt dữ kiện. Đội không thắng trận nào, đội vào nhờ suất thứ ba tốt nhất. Nhưng nhãn dán đó có một tác dụng phụ: nó định sẵn cách câu chuyện sẽ kết thúc. Khi một đội được mô tả là đi tiếp nhờ may mắn, thì một thất bại nặng trước Trung Quốc sẽ không được đọc như kết quả bình thường của một trận chênh lệch. Nó sẽ được đọc như sự xác nhận. Đúng như dự đoán. Và khi câu chuyện được đóng khung như vậy, áp lực sẽ dồn về phía ban huấn luyện, về phía cách đội đã đi qua vòng bảng, chứ không phải về phía một đối thủ ở đẳng cấp khác. Thái Thị Thảo nói trước trận rằng đội sẽ cố gắng hơn 100%, rằng đội tôn trọng đối thủ, rằng đội đã nghiên cứu kỹ băng hình. Cách nói đó rất quen thuộc với những đội sắp bước vào một trận đấu khó. Nó lịch sự, nó khiêm tốn, và nó có chủ đích. Những đội thực sự tin mình có thể thắng hiếm khi nói về nỗ lực. Họ nói về kế hoạch. Việc chỉ một cầu thủ lớn tiếng phát ngôn trước trận cũng nói lên điều gì đó. Ở nhiều đội, đó là cách che chắn những cầu thủ trẻ khỏi áp lực. Đó là một lựa chọn nhân sự trong truyền thông, không phải sự tình cờ. Có những cuộc cách mạng không có khẩu hiệu, chỉ có những buổi tập không ai quay phim. Trận gặp Trung Quốc, với tuyển nữ Việt Nam, có thể không phải nơi một cuộc cách mạng bắt đầu. Nó có thể chỉ là một trận đấu mà đội phải chịu đựng, phải giữ được càng lâu càng tốt, và phải tìm ra một khoảnh khắc — một quả phạt góc, một pha phản công, một sai lầm của đối thủ — để biến nó thành thứ gì đó khác. Điều tôi muốn theo dõi không phải là tỷ số. Là cách đội đứng sau khi bị dẫn bàn. Là việc Thái Thị Thảo có còn giữ được nhịp ở giữa sân hay không khi trận đấu trôi ra ngoài tầm kiểm soát. Là việc ban huấn luyện có thay đổi cấu trúc hay chỉ thay người. Sự thay đổi lớn nhất thường bắt đầu từ một bước chạy không ai để ý. Vấn đề là, ở một trận đấu như thế này, người ta thường chỉ nhìn lên bảng điện tử.