FritzTrainer mở rộng đội hình: Kostya Kavutskiy và cuộc đua nội dung cờ vua cho người chơi nghiệp dư

ChessBase vừa công bố hai khóa học mới trong dòng FritzTrainer: Mastering Calculation và The Fundamentals of Positional Play, do Kiện tướng Quốc tế Kostya Kavutskiy thực hiện. Điều khiến tôi dừng lại không nằm ở tên khóa học, mà ở cách nhà xuất bản chọn thước đo. Họ đặt sản phẩm của một tác giả mới bên cạnh hai tên tuổi đã thành danh là Robert Ris và Ivan Sokolov. Với một người làm nghề đo đạc như tôi, cách một thương hiệu chọn đối thủ để so sánh là dữ liệu đáng tin hơn mọi lời quảng cáo. Reviewer của bộ sản phẩm là Jochen Schwarz, một kỳ thủ câu lạc bộ. Một tác giả mới, một người đánh giá độc lập, và hai cái bóng lớn đặt hai bên. Đó là một nước đi có tính toán, và tôi muốn mổ xẻ nó theo cách tôi vẫn làm với một ván cờ nhiều tầng.

Dòng FritzTrainer đã là xương sống thương mại của ChessBase hơn hai thập kỷ. Đó là các khóa video do những tác giả có tên tuổi giảng dạy, bán theo gói, nhắm vào nhóm người chơi muốn tiến bộ. Nhưng thị trường này vận hành ngược với hình dung của số đông. Người hâm mộ thường tin tiền và sự chú ý nằm ở các siêu đại kiện tướng, ở những ván đấu đỉnh cao. Thực tế vận hành khác hẳn. Động cơ thương mại thật sự của ngành cờ vua là nhóm người chơi nghiệp dư đang khao khát lên trình, và hai khóa học mới nhắm thẳng vào hai kỹ năng mà nhóm này thiếu nhất: tính toán và tư duy thế trận.

Dựa trên kinh nghiệm theo dõi các sản phẩm huấn luyện cờ vua suốt 18 năm, tôi nhận thấy một quy luật lặp lại. Những khóa học bán chạy nhất chưa bao giờ là những khóa dạy lý thuyết mới nhất. Chúng là những khóa dạy kỹ năng nền tảng theo cách dễ tin. Chữ Fundamentals trong tiêu đề không phải ngẫu nhiên, nó là một tín hiệu định vị. Nhóm khách hàng trả tiền đông nhất là những kỳ thủ câu lạc bộ ở ngưỡng 1200 đến 1800 Elo, những người đã đọc đủ sách khai cuộc nhưng vẫn thua vì tính toán sai ở nước thứ ba mươi. Họ không cần một hệ thống khai cuộc mới. Họ cần một người chỉ cho họ thấy mình sai ở đâu.

Nhìn vào cấu trúc sản phẩm, tôi thấy ba lớp chiến lược xếp chồng lên nhau, giống như một ván cờ nhiều tầng.

Lớp thứ nhất là nội dung. Tính toán và thế trận là hai kỹ năng phổ quát nhất trong cờ vua, chúng không phụ thuộc vào một hệ khai cuộc cụ thể nào. Nghĩa là sản phẩm có thể bán cho gần như mọi người chơi, ở mọi trình độ dưới ngưỡng chuyên nghiệp. Đây là lựa chọn an toàn về mặt thương mại, nhưng cũng là lựa chọn cạnh tranh khốc liệt nhất. Bất kỳ nền tảng nào cũng có một khóa tính toán và một khóa thế trận trong danh mục của mình. Khi tri thức trở thành hàng hóa phổ biến, lợi thế không còn nằm ở việc dạy cái gì, mà ở việc dạy như thế nào.

Lớp thứ hai là tác giả. Kavutskiy được giới thiệu bằng những chứng chỉ không liên quan đến xếp hạng thi đấu: Kiện tướng Quốc tế, chứng chỉ huấn luyện viên FIDE, và danh tiếng của một người viết. Anh được định vị như một thương hiệu giáo dục, không phải một vận động viên đang thi đấu. Đây là kiểu hồ sơ cầu thủ kiêm huấn luyện viên kiêm nhà sáng tạo nội dung, một nguyên mẫu ngày càng trung tâm trong nền kinh tế cờ vua. Về mặt thương mại, một người như vậy có thể đáng giá hơn nhiều đại kiện tướng 2600 Elo, bởi giá trị của anh nằm ở khả năng truyền đạt chứ không phải ở điểm số. Các chứng chỉ của FIDE ở đây đóng vai trò tiền tệ thương mại, được dùng như một bảo chứng chất lượng độc lập với kết quả thi đấu.

Lớp thứ ba là nền tảng, và đây mới là tầng sâu nhất của thế trận. Kavutskiy trước đây gắn với hệ sinh thái nội dung của Chess.com và Chessable. Việc anh xuất hiện trong đội ngũ FritzTrainer của ChessBase là một cú dịch chuyển nhân sự xuyên nền tảng. ChessBase đang mua lấy một tệp khán giả, không đơn thuần mua một bộ nội dung. Trong nền kinh tế sáng tạo, người sáng tạo mang theo cộng đồng của mình, và cộng đồng đó là tài sản có thể chuyển đổi thành doanh thu ngay lập tức. Đây là cách các nền tảng rút ngắn thời gian xây dựng thương hiệu: thay vì đào tạo một tác giả nội bộ từ con số không, họ ký hợp đồng với người đã có sẵn uy tín.

Mảnh ghép không gian ở đây nằm ở chỗ giao nhau giữa hai xu hướng. Một mặt, các nền tảng lớn đang giành giật những nhân vật sáng tạo có sẵn lượng người theo dõi, thay vì tự đào tạo tác giả nội bộ. Mặt khác, nội dung dạy kỹ năng nền tảng ngày càng giống nhau về mặt tri thức. Khi kiến thức cờ vua trở thành hàng hóa phổ biến, thứ tạo ra khác biệt không còn là nội dung, mà là con người đứng sau nó. Và đây là lúc bài toán chuyển từ bàn cờ sang bảng cân đối.

Nhưng đây là chỗ tôi muốn đặt một câu hỏi khó nghe hơn. Rủi ro lớn nhất của thương vụ này không nằm ở chất lượng hai khóa học. Nó nằm ở sự ăn mòn giá trị của chính mô hình bán khóa học.

Nhìn lại cách ngành này vận hành, tôi thấy một nghịch lý. Khi ChessBase thêm Kavutskiy vào danh mục, họ đồng thời tạo ra sự cạnh tranh nội bộ với chính Ris và Sokolov, những tác giả có sản phẩm chồng lấn về chủ đề. Ba cái tên cùng dạy tính toán, cùng dạy thế trận, cùng nhắm vào một nhóm khách hàng. Về mặt chiến thuật, đó là một thế trận dàn quân dày, nhưng cũng là một thế trận dễ tự chặn đường nhau. Nếu không có sự khác biệt rõ rệt về phong cách giảng dạy, sản phẩm mới sẽ chỉ chia nhỏ chiếc bánh hiện có thay vì làm chiếc bánh lớn hơn.

Sâu hơn nữa, áp lực lớn nhất đến từ bên ngoài sàn đấu cờ. Các khóa học miễn phí trên YouTube, các trợ lý huấn luyện dựa trên trí tuệ nhân tạo, và các gói thuê bao nền tảng đang làm xói mòn mô hình bán sản phẩm độc lập. Khi một kỳ thủ câu lạc bộ có thể hỏi một trợ lý AI bất kỳ câu hỏi thế trận nào vào lúc nửa đêm, giá trị của một khóa video bán theo gói sẽ phải được chứng minh lại từ đầu. Cách các nền tảng phản ứng là tạo ra thứ mà AI không có: con người, cộng đồng, và sự đồng hành. Điều đó giải thích vì sao họ sẵn sàng trả giá cao cho một tác giả có nhân cách chứ không chỉ có kiến thức.

Chiến thuật chỉ hoàn thiện khi được kể bằng ngôn ngữ mà các cầu thủ dám tin. Với cờ vua, người chơi chỉ trả tiền cho một khóa học khi họ tin rằng tác giả hiểu đúng nỗi đau của họ ở bàn cờ. Kavutskiy có lợi thế đó nhờ vai trò huấn luyện viên, nhưng anh chưa có dữ liệu doanh số để chứng minh điều đó ở ChessBase. Mọi kết luận về sự thành công của thương vụ này hiện tại chỉ là giả thuyết có kiểm chứng, không phải kết quả đã đo được. Tôi muốn nhấn mạnh điều này bởi thói quen nghề nghiệp của tôi là đo trước, kết luận sau. Ở đây, chúng ta chưa có gì để đo ngoài cấu trúc của nước đi.

Điều tôi mang theo từ thông báo nhỏ này không nằm ở hai khóa học. Nó nằm ở cách ngành cờ vua đang định giá lại con người. Esports cho tôi thấy một không gian chiến thuật không cần sân bóng vẫn có thể khiến tim đập nhanh, và giờ đây cả một bàn cờ cũng đang được vận hành như một thị trường chuyển nhượng thu nhỏ, nơi mỗi tác giả là một bản hợp đồng, mỗi khóa học là một thương vụ. Thị trường chuyển nhượng là nơi những con số kinh tế được hóa trang thành những giấc mơ sân cỏ. Tôi sẽ theo dõi doanh số và phản hồi của hai khóa học này trong hai quý tới, bởi chúng sẽ cho biết liệu chiến lược mua lấy người sáng tạo có thật sự thắng thế trước làn sóng nội dung miễn phí. Nếu nó thắng, chúng ta sẽ thấy nhiều cú chuyển nhượng tác giả hơn nữa trong vài tháng tới. Nếu nó thua, ngành cờ vua sẽ phải viết lại công thức của mình, và có lẽ sẽ quay về với những gì AI không thể thay thế: một con người ngồi đối diện, kiên nhẫn chỉ ra sai lầm của bạn ở nước thứ ba mươi.