Nhật ký Asiad: Buổi sáng của ba môn võ, và chín cái tên chưa kịp nổi tiếng

Đồng hồ ở làng vận động viên điểm 5 giờ 40 phút. Phòng cân ký đã sáng đèn từ lúc nào không ai để ý. Bên ngoài hành lang còn vắng, chỉ nghe tiếng dép quèn quẹt của vài người đi sớm. Trong tờ lịch thi đấu hôm nay có chín cái tên Việt Nam trải trên ba môn võ: Ju-Jitsu, Taekwondo và đấu vật tự do. Chín cái tên. Không ai trong số đó là ngôi sao đã được gọi tên trên mặt báo từ trước. Nhưng chính vì lẽ đó mà buổi sáng này đáng để ngồi lại đến phút cuối.

Tôi đã theo dõi các kỳ đại hội thể thao châu lục đủ lâu để biết một điều: ngày thi đấu của môn võ không bắt đầu ở tiếng còi khai cuộc, mà bắt đầu ở chiếc cân. Cân ký là nơi số phận được định đoạt trước khi bất kỳ đòn đánh nào được tung ra. Và hôm nay, cả ba môn võ trong danh sách đều là những môn chia hạng cân. Nghĩa là trước khi người ta kịp nhớ tên ai, người ta đã phải bước lên bàn cân và chứng minh mình thuộc về nơi đó. Có những đêm không cần ngủ vì mơ ước của người khác đủ sáng để mình đi tiếp — nhưng với một vận động viên võ thuật, thức dậy lúc 5 giờ 40 để đi cân không phải là mơ, mà là một phần của nghề.

Tờ lịch thi đấu của đoàn Việt Nam hôm nay dày như một trang sổ nợ. Buổi sáng mở màn bằng Ju-Jitsu với vòng loại, rồi đến Taekwondo, rồi đấu vật tự do. Xen giữa là những môn khác nằm ngoài phạm vi võ thuật: bóng chuyền, golf, và một trận chung kết bóng rổ lưới giữa Việt Nam và Thái Lan được xem là tâm điểm của ngày. Nhưng tôi giữ bài này lại cho phần võ — bởi đó là nơi tôi theo dõi lâu nhất, và cũng là nơi người ta ít nói đến nhất.

Cần nói ngay một điều cho rõ: đây là một bản tin lịch thi đấu, không phải một bản phân tích chuyên môn. Tờ lịch cho biết ai đấu lúc mấy giờ, ở hạng cân nào, qua bao nhiêu vòng loại. Nó không cho biết đối thủ là ai, phong độ ra sao, thành tích thế nào. Nói cách khác, chúng ta biết ai sẽ bước lên sàn, nhưng chưa biết họ sẽ đứng vững đến đâu. Trong võ thuật, khoảng cách giữa việc biết tên một người và biết sức một người là cả một trời.

Khung thi đấu của cả ba môn đều theo một khuôn giống nhau: vòng loại trước, vòng tranh huy chương sau. Ju-Jitsu mở màn bằng loại, Taekwondo cũng vậy, đấu vật tự do cũng vậy. Điều đó có nghĩa ngày thi đấu của các vận động viên Việt Nam phụ thuộc vào việc họ có sống sót qua nhánh đấu hay không, chứ không phải vào một trận trình diễn duy nhất. Một buổi sáng có thể kết thúc sớm, hoặc kéo dài đến tận chiều, tùy vào việc đôi tay có nắm được số phận mình không.

Đây là một kỳ đại hội thể thao châu lục, và tôi phải lưu ý về mặt phiên bản giải: các con số về số thứ tự kỳ đại hội và ngày thi đấu cần được đối chiếu với lịch chính thức của Hội đồng Olympic châu Á trước khi xem là chuẩn xác. Tôi nói điều này không phải để nghi ngờ ai, mà vì nghề của tôi là ghi chép cho đúng. Một người viết thể thao có thể sai một con số, nhưng không được phép sai một cách tùy tiện.

Ba môn võ, ba cách hành hạ cơ thể khác nhau. Và ba cách kể chuyện khác nhau.

Ju-Jitsu là môn võ của những người thích vật lộn với sự im lặng. Khác với những môn đối kháng đứng đánh, Ju-Jitsu xoay quanh việc đưa đối thủ xuống sàn, khóa, siết, và kết thúc trận đấu bằng một đòn chịu hàng. Theo luật của Liên đoàn Ju-Jitsu Quốc tế (JJIF), trận đấu được chấm điểm qua các tư thế kiểm soát, đòn ném và đòn siết. Hôm nay, Việt Nam có Ngô Thị Thảo Vân và Nguyễn Thị Minh Vượng ở hạng cân nữ 63kg, cùng Nguyễn Tiến Triển ở hạng cân nam 85kg.

Ban tổ chức công bố giờ chung kết rất cụ thể: hạng nữ 63kg lúc 11 giờ, hạng nam 85kg lúc 11 giờ 25. Đây là chi tiết đáng chú ý. Trong một bản tin lịch thi đấu, việc nêu chính xác giờ chung kết của một môn là cách tòa soạn ngầm xếp môn đó vào nhóm có khả năng giành huy chương. Tờ lịch không nói chúng ta sẽ có huy chương, nhưng nó chỉ ra giờ trao huy chương — và đó là một tín hiệu biên tập, không phải một tuyên bố về sức mạnh. Tôi đọc nó như một lời nhắc nhở: hãy chú ý đến khung 11 giờ.

Với Ju-Jitsu, điều tôi luôn nhớ là cái cách môn võ này khiến người xem phải nín thở. Không có tiếng va chạm giòn giã như Taekwondo, không có những cú bốc bổng như đấu vật. Chỉ có hai cơ thể quấn vào nhau, và một bàn tay đặt đúng chỗ có thể kết thúc mọi thứ trong tích tắc. Người ta gọi đó là môn võ của sự kiên nhẫn. Tôi gọi đó là nơi mà vết sẹo nhà vô địch được hình thành trong im lặng, không ai nhìn thấy, chỉ có người trên sàn cảm nhận được.

Taekwondo là môn võ của tốc độ, của đôi chân bay lên và những cái đầu phải chịu đựng. Hôm nay Việt Nam có Lê Tuấn ở hạng nam 68kg, Bạc Thị Khiêm ở hạng nữ 67kg, và Trần Hồ Nhân Văn ở hạng nam 80kg. Cả ba đều bắt đầu từ vòng loại theo luật của Liên đoàn Taekwondo Thế giới (World Taekwondo), thi đấu ở nội dung đối kháng Kyorugi.

Kyorugi là nội dung đối kháng toàn thân, trong đó đòn đánh vào đầu được tính điểm cao. Đây là đặc trưng khiến Taekwondo vừa đẹp vừa đáng sợ. Đẹp ở chỗ những pha xoay người tung cước tạo ra những đường bay mà mắt thường khó theo kịp. Đáng sợ ở chỗ cái giá của một pha ra đòn sai thời điểm là một cú vào thẳng mặt. Trong nhiều năm theo dõi, tôi học được rằng đừng bao giờ xem Taekwondo như một màn trình diễn. Đó là một cuộc trao đổi được tính bằng phần nghìn giây, nơi người chậm hơn một nhịp sẽ phải trả giá bằng hơi thở.

Điều đáng nói là Taekwondo và đấu vật nằm trong nhóm môn thuộc chương trình Olympic. Điều đó có nghĩa kết quả ở đây có thể mang theo giá trị vượt ra khỏi tấm huy chương châu lục: điểm xếp hạng, suất dự Olympic, và cả vị thế của một quốc gia trong hệ thống thi đấu quốc tế. Nhưng tờ lịch hôm nay không phân biệt môn Olympic với môn không thuộc Olympic. Nó xếp tất cả ngang nhau, cùng một dòng thời gian, cùng một sắc màu. Với truyền thông, có lẽ điều quan trọng nhất vẫn là con số huy chương trong ngày.

Đấu vật tự do là môn võ của sức mạnh nguyên thủy, nơi cơ thể là vũ khí duy nhất. Việt Nam có Phạm Như Duy ở hạng nam 57kg, Nguyễn Thị Mỹ Linh ở hạng nữ 53kg, và Nguyễn Thị Mỹ Trang ở hạng nữ 57kg. Theo luật của Liên đoàn Đấu vật Thế giới (UWW), đấu vật tự do cho phép tấn công cả phần thân trên lẫn thân dưới, khác với đấu vật cổ điển chỉ được nắm phần thân trên. Đây là môn đòi hỏi sự kết hợp giữa sức mạnh, thăng bằng và khả năng chịu đau ở các khớp.

Nếu Ju-Jitsu là sự kiên nhẫn và Taekwondo là tốc độ, thì đấu vật là sự bền bỉ. Không có chỗ cho sự do dự. Một cú bốc bổng sai kỹ thuật có thể khiến vai và đầu gối phải trả giá. Tôi từng xem những trận đấu vật mà sau tiếng còi kết thúc, cả hai vận động viên nằm sấp trên thảm, thở như những người vừa chạy hết một quãng đường dài. Đó là môn võ khiến người ta phải tôn trọng cả kẻ thua, vì để đứng được trên thảm, ai cũng đã đi qua một hành trình mà người ngoài không thấy.

Điểm chung mang tính cấu trúc của cả ba môn là đây: tất cả đều thi đấu theo thể thức loại trực tiếp trong một ngày, và tất cả đều là môn chia hạng cân. Điều này tạo ra một áp lực kép. Thứ nhất, áp lực của vòng loại — một sai lầm nhỏ có thể kết thúc cả ngày thi đấu. Thứ hai, áp lực của việc giữ cân — vận động viên phải đạt đúng trọng lượng cơ thể trong buổi cân ký, sau đó hồi phục để thi đấu. Khi hai áp lực này cộng lại trong một khung thời gian ngắn, cơ thể con người bị đẩy đến giới hạn.

Với kinh nghiệm theo dõi các trận đấu võ thuật của mình, tôi luôn để ý đến chi tiết ít được nói tới: khoảng thời gian giữa lúc cân ký và lúc vào sàn. Đó là khoảng thời gian mà vận động viên phải vừa bù nước, vừa bù năng lượng, vừa giữ đầu óc tỉnh táo. Một người giảm cân quá nhanh có thể thắng vòng loại nhưng gục ở trận sau. Một người giữ cân tốt có thể thua trận mở màn nhưng vẫn còn sức cho nhánh đấu phục hồi. Trong thể thức một ngày, thể lực không phải là yếu tố phụ trợ — nó là một phần của chiến thuật.

Có một điểm kỹ thuật khác mà tôi muốn dừng lại: cả ba môn này đều có rủi ro chấn thương mang tính cấu trúc riêng. Taekwondo Kyorugi là môn đối kháng có va chạm vào đầu, nên tích lũy chấn thương vùng đầu là một mối quan tâm thường trực. Đấu vật và Ju-Jitsu lại đặt áp lực lên khớp và dây chằng, đặc biệt ở vai, đầu gối và cổ chân. Đây không phải là những rủi ro mới, mà là những rủi ro đã được ghi nhận từ lâu trong y học thể thao. Điều đáng nói là khi ba môn này rơi vào cùng một ngày thi đấu, với thể thức loại trực tiếp, thì rủi ro không còn nằm ở từng môn riêng lẻ, mà nằm ở cách cả đoàn phân bổ nguồn lực y tế và hồi phục.

Tôi không có số liệu về tuổi, thành tích hay lịch sử chấn thương của chín vận động viên này. Bản tin lịch thi đấu không cung cấp những dữ kiện đó, và tôi sẽ không tự bịa ra chúng. Điều tôi có thể nói với sự chắc chắn là: cả chín người đều bước vào một ngày thi đấu mà kết quả phụ thuộc vào việc sống sót qua nhánh đấu, chứ không phụ thuộc vào danh tiếng. Ở đấu trường châu lục, danh tiếng không giúp được gì khi đối thủ đã đứng đối diện.

Giờ đến phần tôi phải tự kiểm tra mình. Có một cách kể chuyện rất dễ khiến người đọc tin rằng chúng ta đang chứng kiến một ngày trọng đại của võ thuật Việt Nam. Ju-Jitsu được đưa lên đầu, với giờ chung kết cụ thể. Taekwondo và đấu vật nối theo. Tất cả tạo thành một bức tranh gọn gàng, đầy hy vọng.

Nhưng sự thật là chúng ta không có cơ sở dữ liệu nào để nói trước ai sẽ thắng. Không có thành tích đối đầu, không có chỉ số phong độ, không có tên đối thủ. Việc Ju-Jitsu được đưa lên đầu tờ lịch là một lựa chọn biên tập, và việc giờ chung kết được công bố là một quy ước tòa soạn. Cả hai đều đúng với vai trò của chúng, nhưng không cái nào là bằng chứng về sức mạnh của vận động viên.

Điều nguy hiểm của việc lãng mạn hóa một ngày thi đấu là nó biến kỳ vọng thành gánh nặng. Khi tôi viết rằng khung 11 giờ là khung đáng chú ý, tôi đang đặt lên vai Ngô Thị Thảo Vân và Nguyễn Tiến Triển một sức ép mà họ không hề yêu cầu. Nếu họ thắng, câu chuyện sẽ được kể lại như một điều tất yếu. Nếu họ thua, người ta sẽ hỏi tại sao một môn được đưa lên đầu lại không có kết quả. Cách kể chuyện ấy không công bằng với người trên sàn.

Còn một điều nữa cần được nói thẳng: các môn võ thuật ở đấu trường châu lục là môi trường nghiệp dư, do các liên đoàn quản lý, thi đấu theo hệ thống huy chương. Nó khác hoàn toàn với các giải đấu chuyên nghiệp. Không có hợp đồng độc quyền, không có đai vô địch bị chia nhỏ, không có siêu trận đấu liên tổ chức. Ở đây, một huy chương vàng cho mỗi hạng cân, và người thắng là người đứng vững cuối cùng trong ngày. Sự đơn giản đó vừa là vẻ đẹp, vừa là giới hạn của nó. Đừng áp những thước đo của làng đấu chuyên nghiệp lên một ngày thi đấu nghiệp dư, vì chúng sẽ không đo được gì ngoài việc làm sai lệch câu chuyện.

Đêm thức trắng cùng một đội tuyển, tôi hiểu vì sao người ta chọn khóc vì một đội tuyển. Nhưng tôi cũng hiểu rằng nước mắt không thay được bảng thành tích. Nếu một vận động viên thua hôm nay, điều đó không có nghĩa hành trình của họ kết thúc. Nó chỉ có nghĩa là nhánh đấu hôm nay khép lại sớm hơn dự kiến. Sự tôn kính dành cho thất bại phải đi kèm với việc không thổi phồng chiến thắng trước khi nó xảy ra. Một tấm huy chương giành được trong im lặng vẫn là huy chương. Một tấm huy chương được hứa hẹn ồn ào mà không đến thì chỉ còn lại tiếng vang rỗng.

Và có lẽ đó là điều tôi muốn giữ lại từ buổi sáng này: sự im lặng của phòng cân ký. Không có khán đài, không có bình luận viên, không có ai vỗ tay. Chỉ có một con số trên mặt cân và một người phải chấp nhận nó. Trong thế giới của những môn võ, mọi vinh quang đều bắt đầu từ một khoảnh khắc không ai nhìn thấy.

Sa mạc Qatar dạy tôi rằng ước mơ không biên giới, chỉ cần một cây kiếm lửa trong tim. Hôm nay, không có sa mạc nào cả, chỉ có một phòng cân ký lúc 5 giờ 40 và chín cái tên chưa kịp nổi tiếng. Tôi sẽ ngồi lại đến khi khung 11 giờ khép lại, không phải để xem ai thắng, mà để xem ai dám bước lên bàn cân lần nữa vào ngày mai. Vì trong võ thuật, người ta không được nhớ vì đã thắng một lần — người ta được nhớ vì đã dám trở lại sau mỗi lần ngã. Và nếu có một điều đáng để chờ đợi ở ngày thi đấu này, thì đó không phải là tấm huy chương, mà là khoảnh khắc một người Việt Nam trẻ tuổi đứng dậy sau một cú ngã, phủi bụi trên áo, và bước trở lại vạch xuất phát.