Ceferin đảo ngược quyết định rời ghế: Cuộc chiến quyền lực định hình lại bóng đá thế giới

Tôi nhớ buổi sáng hôm ấy như nhớ một buổi chuyển nhượng lớn. Điện thoại rung lúc 6 giờ 12 phút theo giờ Thượng Hải, màn hình hiện một dòng tin ngắn từ người liên lạc quen ở Nyon: “Ông ấy đổi ý rồi.” Bốn chữ. Không tên, không chức danh, không trích dẫn. Trong nghề của tôi, những dòng tin kiểu đó thường đáng tin hơn cả một thông cáo báo chí dài ba trang, bởi vì nó đến từ một khoảng lặng — từ chỗ mà ai đó đã do dự rất lâu trước khi gõ ra. Aleksander Ceferin, chủ tịch Liên đoàn Bóng đá châu Âu, người mà chỉ vài tháng trước còn tuyên bố sẽ rời ghế, đã quay xe. Ông sẽ ra tranh cử thêm một nhiệm kỳ nữa, và gọi đó là “nhiệm kỳ cuối cùng”.

Cùng lúc, ở một múi giờ khác, một cựu trung vệ người Thụy Sĩ tên Ramon Vega đã nộp đơn ứng cử chức chủ tịch FIFA. Và chỉ một ngày sau, 54 trong tổng số 55 liên đoàn thành viên của UEFA đã bỏ phiếu thông qua một nghị quyết bày tỏ mất niềm tin vào ban lãnh đạo hiện tại của FIFA dưới thời Gianni Infantino. Một người đổi ý, một người thách thức, một khối người đồng loạt rút niềm tin. Ba sự kiện, ba ngày, một cấu trúc quyền lực đang rạn.

Tôi không bao giờ tin vào tin đồn; tôi tin vào những khoảng lặng giữa các cuộc điện thoại. Và buổi sáng hôm đó, khoảng lặng dài đến mức tôi biết chắc: một chương mới của nền quản trị bóng đá thế giới vừa bắt đầu, không phải bằng một trận đấu, mà bằng những lá phiếu chưa được bỏ.

Bối cảnh: Khi lá phiếu quan trọng hơn quả bóng

Để hiểu chuyện gì đang xảy ra, cần dựng lại tấm bản đồ quyền lực mà rất ít cổ động viên Việt Nam để tâm, nhưng lại chi phối gần như mọi thứ họ xem trên truyền hình mỗi cuối tuần. Bóng đá thế giới vận hành theo một trật tự bốn tầng. Trên cùng là FIFA — Liên đoàn Bóng đá Thế giới, với 211 liên đoàn thành viên, cơ quan nắm quyền định đoạt luật chơi, lịch thi đấu toàn cầu và quan trọng nhất là bản quyền World Cup. Dưới FIFA là các liên đoàn châu lục. UEFA đứng đầu trong số đó với 55 liên đoàn quốc gia, là khối giàu nhất, sản sinh ra nhiều doanh thu nhất, và cũng là khối có tiếng nói nặng ký nhất trong mọi cuộc bỏ phiếu. Rồi mới đến các liên đoàn quốc gia, và cuối cùng là hệ thống giải vô địch quốc nội cùng các câu lạc bộ.

Trong trật tự ấy, quyền lực không chảy một chiều. FIFA có lá phiếu của cả thế giới, nhưng túi tiền của bóng đá lại nằm ở châu Âu. UEFA có 55 phiếu, nhưng 55 phiếu đó là 55 phiếu của những quốc gia trả tiền cho gần như toàn bộ cỗ máy thương mại của môn thể thao này. Hai bên cần nhau, và chính vì cần nhau nên họ không bao giờ thôi đấu nhau. Cuộc đấu ấy thường diễn ra trong im lặng, sau những cánh cửa đóng kín, trong những hành lang khách sạn nơi người ta bắt tay nhau rồi quay lưng. Nhưng lần này, nó bước ra ánh sáng.

Gianni Infantino ngồi ghế chủ tịch FIFA từ năm 2026, sau khi làn sóng điều tra tham nhũng nhấn chìm người tiền nhiệm Sepp Blatter. Ông đến với hình ảnh một nhà cải cách, người muốn mở rộng World Cup, muốn mang bóng đá đến những thị trường mới, muốn biến FIFA thành một cỗ máy kiếm tiền hiện đại. Aleksander Ceferin, luật sư người Slovenia, lên nắm UEFA năm 2026, cùng năm đó, và nhanh chóng trở thành tiếng nói đối trọng. Hai người đàn ông ấy đã cùng tồn tại gần một thập kỷ, ký kết với nhau, cãi nhau với nhau, và tôn trọng nhau ở một mức độ nào đó. Nhưng mọi thứ vỡ ra vào tháng Bảy.

Đó là tháng mà Infantino cố gắng đưa các nhà đầu tư tư nhân vào một thực thể thương mại mới của FIFA, một pháp nhân nắm giữ bản quyền gắn với các giải đấu, trong đó có World Cup. Đây là ý tưởng lớn nhất, tham vọng nhất và cũng gây tranh cãi nhất trong nhiệm kỳ của ông. Một cỗ xe tài chính khổng lồ, nơi dòng vốn tư nhân có thể chảy vào khu vực cấm địa thiêng liêng nhất của bóng đá. Kế hoạch thất bại. Và cái thất bại ấy, theo cách mà tôi đọc được từ những khoảng lặng sau đó, đã trở thành giọt nước làm tràn ly.

Hợp đồng không bao giờ là kết thúc; nó là một bức thư ngỏ về tương lai. Kế hoạch thương mại tháng Bảy cũng vậy. Nó không chết khi bị bác bỏ; nó để lại một vết nứt. Vết nứt ấy lan ra khắp hệ thống, và đến mùa thu, nó biến thành sự bất tín nhiệm công khai.

Cú đảo chiều của Ceferin: Nước cờ được tính từ rất lâu

Khi Ceferin tuyên bố rời ghế cách đây vài tháng, tôi đã không tin hoàn toàn. Trong nghề này, tôi học được rằng một tuyên bố rời đi thường là điểm khởi đầu của một cuộc đàm phán, chứ không phải điểm kết thúc của một sự nghiệp. Và đúng như vậy. Ông quay lại, và lý do ông đưa ra là “còn nhiều việc quan trọng phía trước”, cùng với việc các liên đoàn quốc gia đã yêu cầu ông tiếp tục.

Hãy đọc kỹ cách diễn đạt ấy. “Chấp nhận yêu cầu của họ.” Đó là một thiết bị chính trị được mài nhẵn đến từng chữ. Nó biến một quyết định cá nhân — vốn dễ bị chỉ trích là bám ghế, là tham quyền — thành một sự ủy thác tập thể. Nếu các liên đoàn yêu cầu, thì việc ông ở lại không còn là chuyện của ông nữa, mà là chuyện của cả một khối. Trong quản trị, ai kiểm soát được cách kể câu chuyện, người đó kiểm soát được câu chuyện. Ceferin, với bản năng của một luật sư, hiểu điều đó rõ hơn ai hết.

Nhưng câu chuyện chưa dừng ở đó. Điều khiến tôi chú ý hơn cả là thời điểm. Cú đảo chiều của ông được công bố cùng tuần với cuộc bỏ phiếu cải cách của UEFA, và chỉ một ngày sau khi Ramon Vega tuyên bố tranh cử chủ tịch FIFA. Ba sự kiện ấy không xếp hàng một cách ngẫu nhiên. Trong chính trị tổ chức, sự trùng hợp hiếm khi là trùng hợp. Khi nhiều mảnh ghép rơi xuống đúng cùng một khoảng thời gian, gần như chắc chắn có một bàn tay đã sắp đặt chúng.

Có một điều mà tôi quan sát được qua nhiều năm theo dõi các cuộc họp quản trị, từ những hội nghị đại hội đến những cuộc gặp kín: khối châu Âu luôn hành động hiệu quả nhất khi họ có một người đứng mũi chịu sào. Ceferin chính là người đó. Việc ông chọn ở lại UEFA thay vì nhảy vào cuộc đua FIFA có một logic rất rõ. Nếu ông ra tranh cử FIFA, ông sẽ đối đầu trực diện với Infantino, biến cuộc chiến thành một trận đấu tay đôi mà kết quả khó đoán và rủi ro cao. Nhưng nếu ông ở lại UEFA, ông giữ nguyên căn cứ địa, giữ nguyên khối 55 phiếu, và để cho người khác — như Vega — gánh trận đánh ở mặt trận FIFA. Đó là cách một người chỉ huy khôn ngoan phân bổ lực lượng.

Một cầu thủ luôn rời đi mang theo nửa câu chuyện; nửa còn lại nằm trong phòng họp kín. Ceferin rời đi rồi lại không rời đi, và nửa câu chuyện bị giữ lại ấy chính là phần thú vị nhất. Đó là nơi chứa đựng những tính toán về nhiệm kỳ, về di sản, về tương lai của một người đàn ông 58 tuổi đang ở đỉnh cao quyền lực và không muốn buông tay quá sớm.

54 trên 55: Con số nói lên điều gì về sự đoàn kết

Trong bất kỳ cuộc bỏ phiếu nào, tỷ lệ quan trọng hơn con số tuyệt đối. 54 trên 55 là 98,2%. Với một tổ chức tập hợp 55 quốc gia có lợi ích, nền văn hóa, trình độ phát triển và quan hệ chính trị khác nhau đến vậy, đạt được 98,2% đồng thuận là một kỳ tích. Nó cho thấy một điều: sự bất mãn với FIFA hiện tại không còn là cảm xúc rời rạc của vài liên đoàn lớn, mà đã trở thành một lập trường tập thể được tổ chức chặt chẽ.

Nhưng chính vì tỷ lệ ấy cao đến mức gần như tuyệt đối, tôi lại chú ý nhất đến phiếu chống duy nhất. Azerbaijan. Một quốc gia, một liên đoàn, một lá phiếu đứng ngoài dòng chảy chung. Trong thể thao, những người đứng một mình thường bị coi là lạc lõng. Nhưng trong quản trị, người đứng một mình thường là người đang nắm giữ một mối quan hệ, một thỏa thuận, hoặc một lợi ích mà số đông không có. Lá phiếu của Azerbaijan không nói lên điều gì chắc chắn, nhưng nó đánh dấu một điểm cần theo dõi. Khi một khối đoàn kết đến 98,2%, kẻ ly khai 1,8% trở thành biến số đáng chú ý nhất trong phương trình.

Tôi nhớ đến một nguyên tắc mà tôi học được từ những năm đưa tin chuyển nhượng: trong mọi tập thể, sự đồng thuận hoàn hảo là điều đáng ngờ, còn sự bất đồng lẻ loi là điều đáng nghiên cứu. Đồng thuận có thể được mua bằng áp lực, bằng thời điểm, bằng sự im lặng của những người không muốn lên tiếng. Nhưng một người dám nói “không” giữa một khối nói “có” thì thường có lý do riêng, và lý do riêng ấy là thông tin.

Điều quan trọng nữa là bản chất của nghị quyết. Các liên đoàn không chỉ bất đồng về một chi tiết kỹ thuật. Họ tuyên bố “mất niềm tin vào ban lãnh đạo FIFA hiện tại”. Đó là một sự khiển trách ở cấp độ thể chế, hiếm khi được nêu thẳng thắn đến vậy trong môi trường ngoại giao bóng đá, nơi người ta thường nói vòng vo để giữ thể diện cho nhau. Một lời tuyên bố mất niềm tin công khai là dấu hiệu cho thấy các kênh đối thoại kín đã cạn. Khi người ta còn tin vào đối thoại, họ không đưa ra nghị quyết. Khi người ta đưa ra nghị quyết, nghĩa là đối thoại đã thất bại.

Ramon Vega: Người thách thức đến từ ngoài cánh gà

Ramon Vega không phải cái tên mà nhiều người hâm mộ Việt Nam nhớ. Ông từng là trung vệ, khoác áo Tottenham và Celtic trong sự nghiệp cầu thủ, và sau khi giải nghệ thì chuyển sang lĩnh vực tài chính, đầu tư. Một cựu cầu thủ trở thành nhà đầu tư, rồi trở thành ứng viên chủ tịch FIFA — đó là một quỹ đạo không theo khuôn mẫu nào. Và chính vì không theo khuôn mẫu, ông trở nên đáng chú ý.

Trong nhiều thập kỷ, các cuộc bầu cử chủ tịch FIFA thường diễn ra theo một kịch bản quen thuộc: đương kim chủ tịch tái đắc cử, đôi khi không có đối thủ, hoặc có đối thủ hình thức. Sự xuất hiện của một ứng viên thật sự, có nền tảng, có tiếng nói, và dám tuyên bố tranh cử, thay đổi hoàn toàn tính chất của cuộc đua. Nó biến một lễ đăng quang thành một cuộc bầu cử. Và trong bóng đá, một cuộc bầu cử thật sự là điều mà giới lãnh đạo tổ chức luôn muốn tránh.

Tôi đã chứng kiến một điều tương tự trong lĩnh vực chuyển nhượng. Khi một câu lạc bộ tin rằng mình là lựa chọn duy nhất của một cầu thủ, họ đàm phán từ vị thế kẻ mạnh. Nhưng khoảnh khắc một câu lạc bộ thứ hai bước vào, toàn bộ cán cân thay đổi. Sự xuất hiện của một đối thủ không nhất thiết làm đảo ngược kết quả, nhưng nó buộc người đang nắm lợi thế phải trả giá cao hơn, phải nhượng bộ nhiều hơn, và phải lo lắng về từng chi tiết. Ramon Vega, dù thắng hay thua, đã làm được một điều: ông đặt Infantino vào thế phải phòng thủ.

Câu hỏi lớn hơn là liệu Vega có đủ phiếu để thắng hay không. Một ứng viên ngoài cánh gà, không xuất thân từ bộ máy quan chức bóng đá, không có mạng lưới liên đoàn quốc gia được xây dựng qua nhiều thập kỷ, thường bắt đầu với bất lợi khổng lồ. Nhưng trong một năm mà khối châu Âu đã công khai mất niềm tin vào ban lãnh đạo đương nhiệm, bất lợi ấy có thể biến thành lợi thế. Nếu UEFA quyết định dồn phiếu cho một người, họ có 55 phiếu trong tay. Và 55 phiếu, trong một cuộc bầu cử với 211 liên đoàn, là một con số có thể tạo ra khác biệt lớn nếu biết cách tập hợp thêm đồng minh từ các châu lục khác.

Thị trường chuyển nhượng giống một ván cờ; đại dịch chỉ làm lộ ra những nước đi đã bị che giấu. Cuộc bầu cử FIFA cũng vậy. Nó không tạo ra những liên minh mới; nó chỉ làm lộ ra những liên minh vốn đã tồn tại trong im lặng từ lâu.

Hai cuộc bầu cử, một cấu trúc quyền lực

Điều khiến tình hình trở nên phức tạp là có hai cuộc bầu cử diễn ra song song. Cuộc thứ nhất ở FIFA, với hạn chót nộp đơn ứng cử là ngày 18 tháng 11 và lá phiếu được bỏ vào tháng 3. Cuộc thứ hai ở UEFA, với Đại hội Đại biểu thường niên lần thứ 51 dự kiến diễn ra vào ngày 22 tháng 4 tại Astana, Kazakhstan, nơi Ceferin sẽ tái tranh cử.

Hai cuộc bầu cử, hai đồng hồ đếm ngược, hai chiến trường. Nhưng chúng không tách rời nhau. Chúng là hai mặt của cùng một cấu trúc quyền lực. Kết quả của cuộc bầu cử này sẽ ảnh hưởng trực tiếp đến cục diện của cuộc bầu cử kia. Nếu UEFA giữ được sự đoàn kết dưới thời Ceferin, họ sẽ là một khối đàm phán mạnh mẽ trong cuộc chiến với FIFA. Nếu FIFA thay đổi lãnh đạo, toàn bộ cán cân quyền lực giữa các châu lục sẽ được vẽ lại.

Trong nghề của tôi, tôi luôn nhìn vào lịch trình để hiểu động cơ. Thời điểm không bao giờ là ngẫu nhiên. Việc Ceferin công bố quyết định tranh cử vào ngày 22 tháng 4, đúng trước cuộc bầu cử FIFA vào tháng 3, không phải là một sự sắp xếp vô tình. Ông cần chắc chắn về căn cứ địa của mình trước khi bước vào giai đoạn cao điểm của cuộc chiến ở FIFA. Một người chỉ huy không bao giờ tiến quân khi hậu phương còn chưa yên.

Ngược lại, việc UEFA tổ chức bỏ phiếu cải cách và tuyên bố mất niềm tin vào FIFA chỉ vài ngày sau khi Vega tuyên bố tranh cử cho thấy một sự phối hợp. Khối châu Âu muốn gửi đi một thông điệp rõ ràng trước khi cuộc đua ở FIFA chính thức bắt đầu. Thông điệp ấy là: chúng tôi không đứng về phía hiện trạng, và chúng tôi có đủ sức mạnh để tạo ra sự thay đổi.

Cỗ xe thương mại tháng Bảy: Nơi mọi thứ bắt đầu vỡ

Để hiểu vì sao sự bất mãn lại bùng lên vào đúng thời điểm này, cần quay lại tháng Bảy. Đó là tháng mà Infantino thúc đẩy kế hoạch đưa nhà đầu tư tư nhân vào một thực thể thương mại mới của FIFA, nắm bản quyền gắn với các giải đấu, trong đó có World Cup.

Hãy hình dung quy mô của ý tưởng này. World Cup là tài sản thể thao đơn lẻ có giá trị nhất hành tinh. Mỗi kỳ World Cup tạo ra hàng tỷ đô la doanh thu từ bản quyền truyền hình, tài trợ, vé và thương mại. Đưa một phần tài sản ấy vào một cỗ xe có sự tham gia của vốn tư nhân là một bước đi làm thay đổi cách bóng đá được tài trợ ở cấp độ nền tảng. Những người ủng hộ nói rằng nó mang lại nguồn vốn mới, chuyên môn mới, và sự phát triển cho môn thể thao. Những người phản đối nói rằng nó đặt tài sản chung của bóng đá vào tay những người chỉ quan tâm đến lợi nhuận.

Kế hoạch thất bại vào tháng Bảy. Và theo cách mà tôi đọc được từ những dấu hiệu sau đó, chính thất bại này đã khơi mào cho làn sóng phản đối Infantino. Khi một kế hoạch táo bạo bị bác bỏ, nhà lãnh đạo đưa ra kế hoạch ấy mất đi uy tín. Và trong một tổ chức mà quyền lực dựa trên sự tín nhiệm, mất uy tín là mất tất cả.

Có một điều tôi luôn ngạc nhiên khi quan sát quản trị bóng đá: cách mà các quyết định tài chính ở cấp cao nhất lại có thể gây ra những hệ quả chính trị sâu xa đến vậy. Một kế hoạch thương mại, về bản chất, là một văn bản kinh doanh. Nhưng khi nó liên quan đến quyền kiểm soát tài sản chung, nó trở thành một vấn đề quyền lực. Và quyền lực, trong bóng đá, luôn gắn với danh dự, với bản sắc, với chủ quyền của các liên đoàn quốc gia.

Tôi từng nói với một đồng nghiệp rằng: muốn hiểu một cuộc khủng hoảng quản trị bóng đá, đừng đọc thông cáo báo chí, hãy đọc bảng cân đối kế toán. Bởi vì tiền là nơi sự thật không thể che giấu. Kế hoạch tháng Bảy, dù được trình bày như một sáng kiến phát triển, thực chất là một cuộc đàm phán về việc ai sẽ kiểm soát dòng tiền của World Cup trong hai thập kỷ tới. Và khi cuộc đàm phán ấy thất bại, những người cảm thấy bị gạt ra ngoài đã tìm đến lá phiếu để đòi lại tiếng nói.

Cải cách như một lá chắn

Sau khi bị khối châu Âu công khai mất niềm tin, phản ứng của Infantino là đề xuất một cuộc rà soát độc lập đối với quy trình ra quyết định của FIFA, cùng với các cuộc tham vấn với các bên liên quan.

Đây là một nước đi phòng thủ kinh điển. Khi bị cáo buộc mất kiểm soát, hãy đề xuất một cơ chế kiểm soát mới. Khi bị nghi ngờ về tính minh bạch, hãy mời một bên thứ ba vào rà soát. Bằng cách đó, nhà lãnh đạo chuyển từ thế bị động sang thế chủ động, từ người bị chất vấn thành người đưa ra giải pháp.

Nhưng có một sự thật mà những người trong nghề chúng tôi đều biết: một cuộc rà soát độc lập chỉ có giá trị nếu nó thật sự độc lập. Nếu bên rà soát được chọn bởi chính người bị rà soát, thì kết quả của nó đã được định trước. Trong lịch sử quản trị thể thao, đã có không ít những cuộc rà soát được công bố với nghi thức long trọng, để rồi kết thúc bằng một báo cáo dài, mờ nhạt, và không dẫn đến thay đổi nào. Cái khó của Infantino nằm ở chỗ: để thuyết phục được khối châu Âu, cuộc rà soát của ông phải đủ nghiêm túc để tạo ra thay đổi thật. Nhưng nếu nó tạo ra thay đổi thật, nó có thể đe dọa chính vị trí của ông.

Đây là nghịch lý của mọi nhà lãnh đạo bị khủng hoảng niềm tin. Cải cách quá ít thì không đủ để xoa dịu. Cải cách quá nhiều thì tự làm suy yếu mình. Người ta phải đi trên một sợi dây rất mảnh, và bất kỳ cơn gió nào cũng có thể làm họ ngã.

Điều gì thực sự đang bị tranh giành

Nếu chỉ nhìn vào bề mặt, cuộc chiến này giống như một màn đấu đá cá nhân giữa Ceferin và Infantino. Hai người đàn ông, hai cái tôi, hai tham vọng. Nhưng nhìn sâu hơn, cái đang bị tranh giành lớn hơn nhiều: đó là mô hình quản trị của bóng đá thế giới trong thập kỷ tới.

Ở một bên là mô hình tập trung hóa mà Infantino đại diện. FIFA là trung tâm, nắm quyền quyết định về lịch thi đấu, về giải đấu, về thương mại. Các châu lục và quốc gia đóng vai trò thực thi. Trong mô hình này, FIFA có thể đàm phán với các nhà đầu tư tư nhân từ vị thế tập trung, và có thể thúc đẩy những thay đổi lớn như mở rộng World Cup lên 48 đội.

Ở bên kia là mô hình cân bằng quyền lực mà khối châu Âu hướng tới. Các châu lục và quốc gia có tiếng nói thật sự trong các quyết định quan trọng. Quyền thương mại không bị tập trung vào một cỗ xe duy nhất do một nhóm nhỏ kiểm soát. Và mọi thay đổi lớn phải được đồng thuận, chứ không áp đặt từ trên xuống.

Cuộc đấu giữa hai mô hình này không phải là chuyện mới. Nó đã âm ỉ trong nhiều năm, qua nhiều nhiệm kỳ. Nhưng kế hoạch thương mại tháng Bảy đã biến nó thành một cuộc chiến công khai, bởi vì nó chạm đến điểm nhạy cảm nhất: ai kiểm soát tài sản quý giá nhất của bóng đá.

Tôi đã dành nhiều năm theo dõi các cuộc đàm phán chuyển nhượng, và tôi nhận ra một quy luật: khi hai bên tranh nhau một tài sản, cái họ thực sự tranh không phải là tài sản, mà là quyền định đoạt tương lai. Một câu lạc bộ mua một cầu thủ không chỉ để có anh ta trong đội hình; họ mua quyền kiểm soát những gì anh ta sẽ trở thành. Cuộc chiến FIFA-UEFA cũng vậy. Cái đang bị tranh giành không phải là một ghế chủ tịch, mà là quyền định hình bóng đá của hai mươi năm tới.

Điểm mù của câu chuyện chính thức

Trong mọi cuộc khủng hoảng quản trị, có một câu chuyện chính thức mà tất cả mọi người đều kể, và có một câu chuyện thật nằm bên dưới. Câu chuyện chính thức ở đây rất đơn giản: Ceferin đảo ngược quyết định vì các liên đoàn yêu cầu ông tiếp tục, và UEFA mất niềm tin vào FIFA vì những lo ngại về quản trị. Nghe hợp lý. Nhưng có ba điểm mù mà câu chuyện chính thức không nói đến.

Điểm mù thứ nhất là thời điểm của cú đảo chiều. Ceferin tuyên bố rời ghế cách đây vài tháng. Nếu thật sự các liên đoàn cần ông đến vậy, tại sao họ không lên tiếng ngay khi ông tuyên bố rời đi? Tại sao sự thay đổi lại đến vào đúng tuần mà cuộc đua FIFA nóng lên? Câu trả lời có thể nằm ở chỗ: cái mà các liên đoàn cần không phải là Ceferin nói chung, mà là Ceferin trong một cuộc chiến cụ thể. Khi chưa có cuộc chiến, ông không cần thiết. Khi cuộc chiến đến, ông trở thành nhân vật không thể thay thế.

Điểm mù thứ hai là bản chất của sự đoàn kết 54 trên 55. Sự đồng thuận gần như tuyệt đối thường được trình bày như một dấu hiệu của sức mạnh tập thể. Nhưng nó cũng có thể là dấu hiệu của áp lực. Trong một khối mà mọi người đều bỏ phiếu giống nhau, đôi khi không phải vì họ cùng quan điểm, mà vì họ không muốn là người đứng ngoài. Phiếu chống duy nhất của Azerbaijan có thể là tiếng nói duy nhất dám nói lên điều mà những người khác nghĩ nhưng không dám nói.

Điểm mù thứ ba là ý nghĩa thật sự của cụm từ “nhiệm kỳ cuối cùng”. Trong ngôn ngữ quản trị, đây là một cụm từ được dùng để trấn an những người lo ngại về việc bám ghế. Nhưng nó cũng là một cam kết có thể được diễn giải theo nhiều cách. “Nhiệm kỳ cuối cùng” của ai, theo quy chế nào, và có ràng buộc pháp lý hay không? Nếu các quy chế của UEFA cho phép diễn giải linh hoạt, thì cụm từ này có thể chỉ là một cách nói đẹp cho một nhiệm kỳ dài hơn nữa. Và lịch sử của bóng đá đầy rẫy những nhà lãnh đạo từng hứa sẽ không ở lại, để rồi ở lại.

Trong bóng đá, không gì vĩnh viễn — kể cả những lời hứa trước máy quay. Cụm từ “nhiệm kỳ cuối cùng” là một lời hứa như vậy. Nó có thể được giữ, và nó cũng có thể được giải thích lại khi hoàn cảnh thay đổi. Người hâm mộ có quyền hoài nghi, bởi vì họ đã từng nghe những lời hứa tương tự nhiều lần trước đây.

Bài học từ một người đứng ngoài

Có một nhân vật trong câu chuyện này mà tôi muốn dành thời gian để nói đến: Azerbaijan, liên đoàn duy nhất bỏ phiếu chống. Không ai biết chắc vì sao. Có thể vì mối quan hệ đặc biệt với ban lãnh đạo FIFA hiện tại. Có thể vì một tính toán chiến lược riêng. Có thể vì một lý do mà chúng ta sẽ không bao giờ được biết.

Nhưng tôi nhớ đến những gì tôi học được từ việc theo dõi các cuộc chuyển nhượng nhỏ. Trong mỗi kỳ chuyển nhượng lớn, luôn có những thương vụ nhỏ mà truyền thông bỏ qua. Nhưng chính những thương vụ nhỏ ấy lại thường tiết lộ nhiều nhất về động cơ thật của các bên. Một câu lạc bộ bán đi một cầu thủ trẻ vô danh có thể đang làm một việc lớn hơn nhiều so với vẻ ngoài của nó: xây dựng một mối quan hệ, trả một món nợ, hoặc đặt một con cờ cho tương lai.

Lá phiếu của Azerbaijan cũng vậy. Nó nhỏ, nhưng nó là một dấu hiệu. Nó nhắc nhở chúng ta rằng đằng sau những khối đoàn kết hoàn hảo, luôn có những cá nhân với những tính toán riêng. Và trong một cuộc chiến quyền lực, những cá nhân ấy có thể trở thành quân bài quyết định vào phút cuối.

Tôi luôn tin rằng muốn hiểu một cuộc bỏ phiếu, phải hiểu những người không bỏ phiếu theo số đông. Họ là những người nắm giữ thông tin mà số đông không có. Họ là những người biết điều gì đó mà những người khác không biết. Trong trường hợp này, lá phiếu đơn độc của Azerbaijan là một câu hỏi chưa có lời đáp, và câu hỏi ấy đáng để theo dõi.

Khi quản trị trở thành sân khấu

Một điều thú vị về cuộc khủng hoảng này là cách nó được trình bày trên truyền thông. Các tiêu đề tập trung vào sự đối đầu, vào cái tôi, vào những tuyên bố mạnh mẽ. “Ceferin nói Infantino hãy ra đi”, “UEFA mất niềm tin vào FIFA”. Những tiêu đề này bán được báo, nhưng chúng che giấu đi bản chất thật của vấn đề.

Tôi đã nói với nhiều đồng nghiệp trẻ rằng: đừng bao giờ đọc tiêu đề của một tin quản trị, hãy đọc phần thân bài. Bởi vì tiêu đề được thiết kế để gây sốc, còn thân bài chứa đựng những sự thật khô khan nhưng quan trọng. Trong trường hợp này, thân bài cho chúng ta biết những con số cụ thể: 54 trên 55, ngày 18 tháng 11, ngày 22 tháng 4, tháng 3. Những con số ấy là xương sống của câu chuyện. Tiêu đề chỉ là lớp trang điểm.

Năm 2026 dạy tôi rằng: truyền thông không đưa tin về chuyển nhượng, truyền thông tạo ra chuyển nhượng. Điều tương tự đúng với quản trị. Truyền thông không chỉ đưa tin về các cuộc khủng hoảng quản trị; nó góp phần tạo ra chúng, bằng cách khuếch đại những căng thẳng, bằng cách đóng khung các nhân vật vào những vai trò, và bằng cách biến những cuộc đàm phán kín thành những cuộc chiến công khai. Khi một cuộc khủng hoảng được đưa lên trang nhất, nó trở nên khó giải quyết hơn, bởi vì các bên không còn có thể nhượng bộ trong im lặng mà không mất mặt.

Đây là một nghịch lý mà tôi đã chứng kiến nhiều lần. Ánh sáng công khai có thể làm sáng tỏ, nhưng nó cũng có thể làm đóng băng. Khi một vấn đề được đưa ra trước công chúng, các bên liên quan bị khóa vào lập trường của mình, bởi vì thay đổi lập trường trước công chúng là một sự thừa nhận yếu thế. Trong trường hợp này, cả Ceferin và Infantino đều đã nói những điều mà họ khó có thể rút lại. Và chính vì khó rút lại, con đường đến một giải pháp thỏa hiệp trở nên dài hơn.

Điều đang diễn ra sau những cánh cửa đóng

Trong khi công chúng theo dõi những tuyên bố công khai, những điều quan trọng nhất đang diễn ra ở nơi không ai nhìn thấy. Đó là bản chất của quản trị thể thao. Những quyết định lớn không được đưa ra trên sân khấu; chúng được đưa ra trong những cuộc gặp kín, trong những bữa tối riêng tư, trong những cuộc điện thoại lúc nửa đêm.

Tôi tưởng tượng những gì đang diễn ra ở hậu trường trong những tuần này. Có thể có những cuộc gọi giữa Ceferin và các chủ tịch liên đoàn quốc gia, để đảm bảo sự ủng hộ cho cuộc tái tranh cử ở Astana. Có thể có những cuộc gặp giữa các liên đoàn châu Âu và các liên đoàn từ các châu lục khác, để xây dựng một liên minh cho cuộc bầu cử FIFA. Có thể có những cuộc đàm phán với Ramon Vega về việc liệu ông có phải là ứng viên thật sự hay chỉ là một quân cờ trong một ván cờ lớn hơn.

Có một khả năng mà tôi không thể bỏ qua. Trong phần phân tích, tôi đọc được một gợi ý rằng các liên đoàn đang tìm kiếm một nhân vật “được kính trọng, có khả năng thống nhất, và có gốc rễ sâu trong bóng đá”. Hồ sơ ấy không hoàn toàn khớp với Ramon Vega. Nó khớp hơn với một nguyên lão nào đó, một cựu quan chức có uy tín, một người có thể tập hợp được sự đồng thuận rộng rãi mà không gây ra quá nhiều tranh cãi. Nếu đúng như vậy, thì ứng cử của Vega có thể chỉ là bước đầu tiên, là cách để mở ra một cuộc đua mà những ứng viên thật sự sẽ xuất hiện sau đó.

Tất nhiên, đây là suy đoán. Và tôi luôn cẩn trọng với những suy đoán. Nhưng trong nghề của tôi, đôi khi phải đọc được những gì chưa xảy ra để hiểu được những gì đang xảy ra. Cái quan trọng không phải là dự đoán chính xác tương lai, mà là hiểu được những khả năng đang mở ra.

Bóng đá châu Á và những gì đang chờ phía trước

Có một khía cạnh của câu chuyện này mà tôi, với tư cách một người sống và làm việc ở châu Á, đặc biệt quan tâm. Đó là tác động của cuộc khủng hoảng quản trị này đối với bóng đá châu Á nói chung và Đông Nam Á nói riêng.

Bóng đá châu Á thường đứng ngoài những cuộc chiến quyền lực lớn giữa UEFA và FIFA. Nhưng nó không miễn nhiễm. Khi cuộc chiến giữa các châu lục nổ ra, các liên đoàn nhỏ hơn thường phải chọn phe, hoặc bị ép phải chọn phe. Và trong một cuộc bầu cử FIFA, mỗi lá phiếu đều có giá trị. Các liên đoàn châu Á, với số lượng đông đảo, có thể trở thành lực lượng quyết định trong một cuộc đua sít sao.

Điều này đặt ra một câu hỏi cho bóng đá Việt Nam và khu vực. Khi các khối lớn tranh nhau ảnh hưởng, các liên đoàn nhỏ nên đứng ở đâu? Câu trả lời không đơn giản. Đứng về phía nào cũng có cái giá của nó. Đứng về phía FIFA có thể mang lại những lợi ích cụ thể, những khoản đầu tư, những chương trình phát triển. Đứng về phía khối cải cách có thể mang lại một mô hình quản trị công bằng hơn trong dài hạn. Nhưng trong ngắn hạn, cả hai lựa chọn đều có rủi ro.

Tôi đã quan sát các liên đoàn nhỏ trong nhiều cuộc bầu cử, và tôi nhận ra rằng những người khôn ngoan nhất thường không chọn phe sớm. Họ chờ đợi, quan sát, và đưa ra quyết định vào thời điểm có lợi nhất. Trong chính trị thể thao, thời điểm là tất cả. Người đi đầu đôi khi thắng, nhưng người đi đúng lúc thường thắng nhiều hơn.

Điều gì sẽ xảy ra tiếp theo

Khi tôi nhìn về phía trước, tôi thấy một chuỗi những sự kiện đã được lên lịch. Ngày 18 tháng 11, hạn chót nộp đơn ứng cử chủ tịch FIFA. Có thể sẽ có thêm những ứng viên khác xuất hiện. Có thể không. Tháng 3, lá phiếu được bỏ. Và ngày 22 tháng 4, Đại hội Đại biểu UEFA tại Astana, nơi Ceferin tái tranh cử.

Mỗi mốc thời gian này là một cơ hội để câu chuyện thay đổi. Một ứng viên mới xuất hiện có thể làm đảo lộn mọi tính toán. Một thỏa hiệp được đạt đến có thể làm dịu căng thẳng. Một quyết định bất ngờ có thể mở ra một chương hoàn toàn mới.

Nhưng có một điều tôi tin là chắc chắn. Bất kể kết quả của hai cuộc bầu cử này là gì, bóng đá thế giới sẽ không trở lại trạng thái trước tháng Bảy. Kế hoạch thương mại bị bác bỏ đã để lại một vết nứt, và vết nứt ấy sẽ còn hiện diện trong nhiều năm. Cuộc chiến về mô hình quản trị của bóng đá đã bắt đầu, và nó sẽ không kết thúc với một lá phiếu duy nhất.

Những gì tôi học được từ cuộc khủng hoảng này

Trong hơn hai mươi lăm năm theo dõi ngành này, tôi đã chứng kiến nhiều cuộc khủng hoảng quản trị. Nhưng cuộc khủng hoảng này có một điều đặc biệt: nó diễn ra vào thời điểm mà bóng đá đang phục hồi sau những năm tháng khó khăn, khi các giải đấu trở lại với khán giả, khi doanh thu đang tăng trở lại, và khi mọi người đang háo hức hướng về những kỳ World Cup sắp tới. Một cuộc khủng hoảng lãnh đạo vào đúng lúc mọi thứ đang đi lên là điều không ai mong muốn.

Nhưng có lẽ chính vì mọi thứ đang đi lên mà cuộc chiến trở nên gay gắt. Khi miếng bánh lớn hơn, cuộc tranh giành miếng bánh cũng trở nên quyết liệt hơn. Và miếng bánh bóng đá chưa bao giờ lớn đến thế.

Chúng ta săn tin, nhưng thực ra chúng ta săn những giấc mơ của con người. Tôi đã viết câu này nhiều năm trước, khi còn theo dõi những thương vụ chuyển nhượng. Nhưng nó đúng với cả quản trị. Những người ngồi trong các phòng họp ở Nyon và Zurich không chỉ tranh nhau quyền lực. Họ tranh nhau quyền định hình giấc mơ của hàng tỷ người. Giấc mơ của một đứa trẻ ở Việt Nam muốn một ngày được xem đội tuyển của mình đá ở World Cup. Giấc mơ của một cổ động viên muốn thấy môn thể thao mình yêu được điều hành một cách công bằng. Giấc mơ của một cầu thủ trẻ muốn được chơi ở sân khấu lớn nhất.

Khi các nhà lãnh đạo tranh nhau quyền kiểm soát, những giấc mơ ấy trở thành con tin. Và đó là điều tôi luôn nhắc mình mỗi khi viết về những câu chuyện quản trị khô khan: đằng sau mỗi nghị quyết, mỗi lá phiếu, mỗi tuyên bố, là những con người với những giấc mơ.

Nhìn về phía trước

Có một điều tôi học được sau nhiều năm trong nghề: không bao giờ đánh giá một cuộc khủng hoảng chỉ bằng những gì nó phá vỡ, mà bằng những gì nó có thể tạo ra. Cuộc khủng hoảng quản trị này có thể dẫn đến sự chia rẽ, sự tê liệt, và sự mất lòng tin kéo dài. Nhưng nó cũng có thể dẫn đến một mô hình quản trị minh bạch hơn, cân bằng hơn, và bền vững hơn.

Điều tôi hy vọng là cả hai bên đều hiểu rằng họ không thể thắng hoàn toàn. Trong một hệ thống phụ thuộc lẫn nhau, chiến thắng tuyệt đối của bên này đồng nghĩa với sự suy yếu của toàn hệ thống. UEFA cần FIFA để có một sân chơi toàn cầu. FIFA cần UEFA để có nguồn lực và uy tín. Không bên nào có thể tồn tại mà không có bên kia.

Có những thương vụ được ký trên giấy, và có những thương vụ được ký bằng nước mắt. Cuộc chiến này sẽ được ký bằng những thỏa hiệp mà không ai muốn thừa nhận. Và có lẽ, đó là điều tốt nhất có thể xảy ra. Bởi vì trong bóng đá, cũng như trong cuộc sống, những thỏa hiệp khó khăn thường là những thỏa hiệp bền vững nhất.

Khi tôi gấp lại những ghi chú của mình về cuộc khủng hoảng này, tôi tự hỏi điều gì sẽ còn lại sau tất cả. Sẽ còn lại những lá phiếu, những nhiệm kỳ, những chức danh. Nhưng trên hết, sẽ còn lại một câu hỏi mà mỗi thế hệ lãnh đạo bóng đá phải trả lời: môn thể thao này thuộc về ai? Thuộc về những người ngồi trong phòng họp, hay thuộc về những người ngồi trên khán đài?

Tôi đã dành cả sự nghiệp để đưa tin về những con người và những quyết định định hình bóng đá. Và nếu có một điều tôi học được, thì đó là: bóng đá luôn tìm được cách để vượt qua những cuộc khủng hoảng của chính nó. Không phải vì những người lãnh đạo của nó vĩ đại, mà vì những người yêu nó kiên nhẫn. Họ sẽ tiếp tục đến sân, tiếp tục xem, tiếp tục mơ. Và chừng nào họ còn làm điều đó, bóng đá sẽ còn đứng vững, bất kể ai ngồi ở ghế quyền lực nhất.

Hợp đồng không bao giờ là kết thúc; nó là một bức thư ngỏ về tương lai. Và bức thư mà bóng đá thế giới đang viết cho chính mình trong những tháng tới sẽ được mở ra vào tháng Ba, và một lần nữa vào ngày 22 tháng 4 tại Astana. Điều gì nằm trong đó, không ai biết chắc. Nhưng tôi sẽ ở đó, theo dõi từng khoảng lặng, bởi vì sự thật về tương lai của bóng đá thường nằm ở những chỗ mà không ai nói ra.