FIFA sau vụ bán 20% bản quyền: Infantino, lá thư gửi 211 liên đoàn và phép thử ngày 15 tháng 10

Ở Thượng Hải, mưa tháng Mười luôn đến như một lời nhắc rằng mùa giải đã bước sang đoạn đường khác. Sáng hôm ấy tôi ngồi trước màn hình, tách cà phê nguội dần bên cạnh cuốn sổ ghi chép, và đọc một bản tin không có tỷ số. Không có bàn thắng phút 90+3. Không có thẻ đỏ. Không có cú sút xa nào khiến khán đài phải đứng dậy. Chỉ có một lá thư. Nó được gửi tới Hội đồng FIFA và chủ tịch của toàn bộ 211 liên đoàn thành viên. Trong đó, Gianni Infantino thừa nhận rằng cách xử lý kế hoạch đầu tư vừa qua đã gây ra lo ngại, rồi đề nghị một cuộc rà soát độc lập từ bên ngoài đối với cơ chế ra quyết định của FIFA.

Tôi đã dành gần một thập kỷ để viết về những thứ xảy ra trên cỏ. Nhưng có những trận đấu diễn ra trong phòng họp, nơi không có trọng tài biên, không có VAR, và cũng chẳng có ai hét lên khi bóng chạm vạch. Chấn thương năm mười sáu tuổi đưa tôi ra đường biên, nơi chữ nghĩa làm đôi chân, và từ đó tôi học được một điều: những gì không nhìn thấy bằng mắt thường lại thường là phần quyết định. Lá thư tháng Mười này là một trong những khoảnh khắc như thế.

Bối cảnh: 20% bản quyền và một thập kỷ cải cách

Muốn hiểu vì sao một lá thư lại quan trọng đến vậy, phải đặt nó vào dòng chảy của mười năm. Năm 2026, FIFA bước vào cuộc khủng hoảng lớn nhất trong lịch sử của mình. Các cuộc điều tra của giới chức Hoa Kỳ và Thụy Sĩ đã đưa nhiều quan chức cấp cao ra trước vành móng ngựa, trong đó có những nhân vật từng nằm trong ban lãnh đạo tối cao. Sau đó là làn sóng cải tổ: giới hạn nhiệm kỳ, minh bạch hóa tài chính, tách bạch trách nhiệm giữa các bộ phận, và một Hội đồng được thiết kế để kiểm soát quyền lực của chủ tịch. Infantino lên nắm quyền trong bối cảnh đó, với lời hứa rằng tổ chức sẽ rời khỏi vũng lầy.

Rồi đến năm 2026, một kế hoạch xuất hiện. FIFA dự định bán 20% cổ phần trong công ty nắm bản quyền thương mại, bao gồm cả World Cup. Ý tưởng cốt lõi nghe rất hợp lý: bán một phần nhỏ để huy động thêm tiền cho phát triển bóng đá. Nhưng cách nó được công bố lại gây ra một cơn bão. Hội đồng FIFA và các liên đoàn thành viên cảm thấy họ bị đặt trước một thực tế đã rồi. Kế hoạch trở thành công khai trước khi được trình bày đầy đủ. Phản ứng dữ dội ập đến, và nó đến từ những nơi có sức nặng nhất: UEFA, AFC và CONCACAF. Ba liên đoàn châu lục này không chỉ phản đối kế hoạch — họ còn công khai kêu gọi thay đổi ban lãnh đạo FIFA.

Đó là đòn đánh vào trung tâm quyền lực. Kế hoạch bán 20% bản quyền bị rút, nhưng cái bị rút cùng nó là một phần uy tín. Infantino đối mặt với câu hỏi mà bất kỳ nhà lãnh đạo nào cũng sợ: liệu ông còn kiểm soát được câu chuyện hay không. Lá thư gửi tới 211 liên đoàn là câu trả lời đầu tiên. Trong thư, ông thừa nhận rằng đề xuất đã tạo ra ấn tượng rằng các quyết định đã được đưa ra, và khẳng định rằng thực tế chưa có quyết định nào. Ông cam kết rằng việc đối xử với bất kỳ liên đoàn nào sẽ không phụ thuộc vào lập trường của họ về bất kỳ đề xuất nào. Ông nói ông vẫn hoàn toàn cam kết dẫn dắt FIFA. Và ông đưa ra một cột mốc: những góp ý nhận được trước ngày 15 tháng 10 có thể sẽ được thảo luận tại cuộc họp Hội đồng.

Tôi đã ghi lại cột mốc đó vào sổ, khoanh tròn nó bằng bút chì đỏ, đúng kiểu một người nghiện dữ liệu vẫn làm với những con số quan trọng. Bởi vì trong thể thao, chúng ta quen với việc mọi thứ được đo bằng phút thi đấu. Ở đây, đơn vị thời gian là một cuộc họp. Và cuộc họp đó là nơi trận đấu thật sự bắt đầu.

Giải phẫu lá thư: bốn cái tên trong một câu

Điều tinh tế nhất trong lá thư của Infantino nằm ở phạm vi của cuộc rà soát. Ông đề nghị xem xét ai thực sự có tiếng nói trong các quyết định lớn — bao gồm vai trò của chủ tịch, của Bureau, của Hội đồng và của Đại hội. Bốn cái tên ấy, đặt cạnh nhau, vẽ ra bản đồ quyền lực của FIFA rõ hơn bất kỳ sơ đồ tổ chức nào.

Chủ tịch là người nắm chương trình nghị sự. Đại hội là nơi 211 liên đoàn thành viên bỏ phiếu, tức là nơi chủ quyền hình thức nằm. Hội đồng là cơ quan quản trị thường trực giữa các kỳ Đại hội. Còn Bureau là nhóm điều hành nhỏ — và đây là mắt xích mờ nhất. Trong các tổ chức lớn, quyền lực thật thường không nằm ở nơi hiến chương ghi rõ, mà nằm ở căn phòng nhỏ hơn, nơi ít người ngồi hơn. Bằng cách đưa Bureau vào danh sách cần rà soát, Infantino vừa thừa nhận sự tồn tại của một điểm mờ quyền lực, vừa tự đặt mình vào vị trí người dẫn dắt cuộc tranh luận về điểm mờ ấy.

Có một nghịch lý rất thể thao ở đây. Trong bóng đá, khi một đội thủng lưới, chúng ta mổ băng để tìm xem tuyến nào đã mất kết nối. Ở FIFA, câu hỏi tương tự được đặt ra: khi một quyết định lớn bị rò rỉ và bị phản đối, kết nối nào đã đứt? Câu trả lời nằm ở khoảng cách giữa việc công bố và việc tham vấn. Kế hoạch bán cổ phần đã ra công chúng trước khi được trình bày trọn vẹn trước Hội đồng và các liên đoàn. Đó là một pha phản công mà hàng thủ đã dâng lên quá cao.

Cỗ máy chiến thuật luôn có một con ốc tên là con người. FIFA có thể có điều lệ chỉn chu, có ban đạo đức, có cơ chế kiểm soát, nhưng khi một đề xuất đi nhanh hơn quy trình, thì chính cái quy trình bị đem ra mổ xẻ. Cuộc rà soát mà Infantino đề nghị là một nỗ lực sửa lại hệ thống truyền bóng, nhưng nó chỉ hoạt động nếu những người nhận bóng chịu đứng đúng chỗ.

Ngày 15 tháng 10 và phép thử của một chữ ký

Cột mốc 15 tháng 10 không phải là một hạn chót hành chính tầm thường. Nó là một mốc kiểm soát, kiểu như một trạm dừng mà ban huấn luyện đặt ra sau một chuỗi trận thua để xem đội có thực sự thay đổi hay không. Nếu trước ngày đó, các liên đoàn gửi góp ý nghiêm túc, và tại cuộc họp Hội đồng những góp ý ấy được thảo luận thật, thì câu chuyện có thể rẽ sang hướng cải cách thật. Nếu không, khoảng trống sẽ bị lấp bằng tiếng ồn.

Với tư cách người theo dõi các trận đấu và các kỳ đại hội, tôi học được rằng những mốc thời gian như thế thường tự tiết lộ ý định. Khi một tổ chức nói "chúng tôi sẽ lắng nghe từ nay đến ngày X", điều họ đang làm là kéo dài trạng thái lửng lơ. Trạng thái lửng lơ có lợi cho người đang nắm quyền, bởi nó trì hoãn phán xét. Vấn đề là ở châu Á và châu Phi, lịch làm việc của các liên đoàn thành viên không phải lúc nào cũng cho phép họ phản hồi nhanh. Một khoảng thời gian kéo dài tới giữa tháng Mười vừa đủ để tạo cảm giác cởi mở, vừa đủ để những tiếng nói nhỏ nhất bị bỏ lại phía sau.

43% là tiếng hét; 21% là sự thật thì thầm. Tôi đã học câu này từ những bảng số liệu về sân không khán giả, nhưng nó đúng cả trong phòng họp. Tiếng hét ở đây là tuyên bố của UEFA, AFC và CONCACAF, vang và rõ. Còn tiếng thì thầm là những liên đoàn nhỏ, những quốc đảo, những nền bóng đá không có đại diện trên các bản tin lớn. Họ là những người thực sự bỏ phiếu tại Đại hội. Nếu cuộc rà soát chỉ lắng nghe tiếng hét, thì nó đã thất bại ngay từ khi bắt đầu.

Tài chính: khi 20% bị rút khỏi bàn

Nói về con số 20% mà không rơi vào bẫy của bảng biểu khô khan là một nghệ thuật. Tôi sẽ thử kể nó như một vụ chuyển nhượng. FIFA sở hữu một tài sản rất đắt: bản quyền thương mại của các giải đấu, trong đó World Cup là viên kim cương trên vương miện. Ý tưởng bán 20% cổ phần trong công ty nắm tài sản đó giống như một câu lạc bộ quyết định bán một phần quyền khai thác hình ảnh của mình cho quỹ đầu tư để có tiền mặt ngay. Trên thị trường, người ta gọi đó là bán dòng tiền tương lai để lấy nguồn lực hôm nay.

Về mặt lý thuyết, khoản tiền ấy sẽ đi vào phát triển bóng đá. Đó là điểm hấp dẫn của câu chuyện. Nhưng kỳ chuyển nhượng — lễ hội của những lời hứa có hạn sử dụng. Một thương vụ được quảng cáo bằng hai chữ "phát triển" vẫn có thể bị đọc như một cú bán tài sản chiến lược. Các liên đoàn nhìn thấy gì? Họ nhìn thấy một công ty con nằm dưới quyền kiểm soát của FIFA, và họ tự hỏi ai thực sự ngồi trong phòng điều hành. Họ nhìn thấy một luồng tiền mới, và tự hỏi ai hưởng lợi trước.

Có một sự thật mà những người làm dữ liệu như tôi luôn phải nhắc mình: khi không có số liệu, ta phải nói rõ rằng mình không có số liệu. Trong trường hợp này, các điều khoản tài chính không được công bố. Giá trị thương vụ không rõ. Không ai nói cấu trúc hợp đồng ra sao, phần vốn được định giá thế nào, thời hạn bao lâu, quyền quản trị đi kèm những gì. Không có con số nào để dựng nên một mô hình. Vì vậy, điều duy nhất có thể khẳng định với độ tin cậy cao là: việc rút kế hoạch chặn một dòng vốn tiềm năng, nhưng đồng thời bảo toàn quyền tự chủ doanh thu hiện tại của FIFA.

Hãy tưởng tượng ngược lại. Nếu thương vụ thành công, FIFA sẽ có thêm tiền mặt ngay, nhưng đổi lại là một phần quyền quyết định trong tương lai. Với một tổ chức vừa trải qua khủng hoảng niềm tin, việc chia sẻ quyền quyết định về biểu tượng thương mại lớn nhất của mình là một canh bạc. Các liên đoàn châu Âu — nơi có các giải vô địch quốc gia giàu nhất thế giới — hiểu rõ giá trị của việc giữ quyền kiểm soát. Họ cũng hiểu rằng bất kỳ sự tập trung doanh thu nào về trung tâm FIFA đều làm giảm ảnh hưởng của chính họ.

Về các chương trình phát triển và đoàn kết, lá thư nói rằng chúng sẽ tiếp tục theo các quy tắc hiện hành. Câu này nghe như một dòng thông cáo, nhưng thực ra nó là một trấn an. Các liên đoàn nhỏ sống nhờ những khoản phân phối đó. Khi họ nghe tin về một thương vụ lớn, phản xạ đầu tiên là hỏi: phần của tôi có bị đụng đến không. Câu trả lời "vẫn như cũ" giữ được sự yên tâm trong ngắn hạn, nhưng không trả lời được câu hỏi dài hạn về cách FIFA sẽ tìm nguồn tiền mới khi mà dòng vốn tư nhân đã trở thành một lựa chọn đắt đỏ về mặt chính trị.

Bản đồ quyền lực: ba liên đoàn, một khoảng trống

UEFA là liên đoàn giàu nhất và có ảnh hưởng nhất. AFC trải khắp châu Á — nơi tôi đang sống và làm việc. CONCACAF nắm Bắc và Trung Mỹ cùng vùng Caribe. Khi ba thực thể này cùng lên tiếng kêu gọi thay đổi ban lãnh đạo, họ không chỉ phản đối một đề xuất: họ tạo ra một khối. Ba cái tên ấy trải trên ba châu lục, chiếm một phần lớn trong 211 phiếu.

Nhưng đây là chỗ tôi phải cẩn trọng, vì bản năng nghiên cứu của tôi luôn thúc tôi đi tìm phần bị bỏ trống. Không có CONMEBOL. Không có CAF. Không có OFC. Sự im lặng của họ là một biến số lớn. Trong bóng đá châu Á mà tôi theo dõi, các liên đoàn thành viên thường có quan hệ phức tạp với trung tâm quyền lực — họ cần tiền, họ cần suất dự giải, họ cần sự bảo trợ. Một liên đoàn châu lục có thể lên tiếng, nhưng từng thành viên bên trong thì có lý do riêng để giữ khoảng cách.

Trong một kỳ chuyển nhượng, tiếng ồn luôn át tín hiệu. Ở đây cũng vậy. Việc ba liên đoàn nói to không có nghĩa là toàn bộ 211 liên đoàn nghĩ giống họ. Mô hình "một liên đoàn, một phiếu" trao cho các nền bóng đá nhỏ quyền lực hình thức lớn hơn nhiều so với sức mạnh thương mại của họ. Đó là điểm tựa mà bất kỳ chủ tịch FIFA nào cũng có thể dùng để tái tạo sự ủng hộ. Vì thế, một liên minh chống lại kế hoạch bán cổ phần chưa chắc đã là một liên minh muốn thay người đứng đầu. Đây là nơi trực giác của tôi, dù có vẻ lạc lõng giữa làn sóng tin tức, lại nói rằng bức tranh còn lâu mới khép lại.

Sân cỏ không bao giờ quên, nhưng nó tha thứ. Các tổ chức thì khác. Họ có trí nhớ dài hơn, và họ ghi nhớ những gì xảy ra trước các kỳ bỏ phiếu. UEFA, AFC và CONCACAF đã ghi lại một khoảnh khắc. Câu hỏi là liệu họ có đủ kiên nhẫn để chờ đến kỳ Đại hội tiếp theo hay không.

Luật chơi: Đại hội, các cổng vành và lá phiếu của 211 người

Có một chi tiết pháp lý mà ít bản tin nhấn mạnh, nhưng nó quyết định tất cả. Bất kỳ thay đổi nào đối với điều lệ FIFA cũng cần được Đại hội thông qua. Đại hội là nơi 211 liên đoàn thành viên bỏ phiếu. Điều đó có nghĩa là, dù Hội đồng có phê duyệt một cuộc rà soát, dù tổng thư ký có đưa ra một lộ trình, thì quyền lực cuối cùng vẫn nằm ở lá phiếu của các liên đoàn.

Trong bóng đá, chúng ta quen với khái niệm "cửa ải cuối cùng" — trận chung kết, hiệp phụ, loạt luân lưu. Ở FIFA, cửa ải đó là Đại hội. Mọi cuộc tranh luận trong các phòng họp kín, mọi cuộc rà soát độc lập, mọi lá thư, đều chỉ là vòng loại. Vòng chung kết diễn ra khi các lá phiếu được kiểm.

Điều này khiến cho cuộc rà soát trở thành một sân chơi có ranh giới. Nó có thể đề xuất, có thể khuyến nghị, nhưng không thể tự mình thay đổi điều lệ. Và nó có một giới hạn khác: không có định nghĩa rõ ràng về việc ai là người "độc lập" trong một tổ chức mà chính tổ chức đang chọn người rà soát. Chú hề không thể làm cần cẩu. Một cuộc rà soát do bên được rà soát đặt hàng khó có thể đưa ra kết luận rằng chính người đặt hàng là vấn đề.

Lá thư khẳng định rằng việc đối xử với các liên đoàn sẽ không phụ thuộc vào lập trường của họ. Đây là một cam kết quan trọng, nhưng nó là lời hứa cá nhân của chủ tịch, chứ không phải một quy tắc được ghi thành điều khoản. Trong bóng đá, chúng ta phân biệt luật và thông lệ. Luật là thứ được viết ra. Thông lệ là thứ được áp dụng. Một lời hứa miệng, dù đẹp, chỉ mạnh bằng uy tín của người nói ra nó — và uy tín ấy đang ở mức thấp nhất trong chu kỳ này.

Tôi tự hỏi, nếu một liên đoàn nhỏ phản đối và sau đó lại cần một khoản hỗ trợ phát triển, sẽ có gì bảo đảm cho họ. Đó là câu hỏi mà những người không bao giờ xuất hiện trên bản tin phải tự trả lời.

Điểm mù: cuộc rà soát "độc lập" và cái bẫy của quy trình

Đây là chỗ tôi muốn đi ngược lại làn sóng. Khi một tổ chức lớn đề nghị "rà soát độc lập bên ngoài", phản xạ đám đông là hoan nghênh. Nghe có vẻ như minh bạch, có vẻ như trách nhiệm giải trình, có vẻ như một bước tiến. Nhưng hãy bình tĩnh nhìn vào cấu trúc.

Một cuộc rà soát gồm ba biến số: người làm, phạm vi và thời điểm. Nếu chủ tịch đề nghị Hội đồng quyết định có thuê rà soát hay không, thì chủ tịch là người khởi động. Nếu phạm vi được mở rộng tới vai trò của chủ tịch, Bureau, Hội đồng và Đại hội, thì không có chủ đề nào bị loại trừ — nghe như cởi mở tối đa. Nhưng sự cởi mở tối đa lại kéo dài thời gian. Một cuộc rà soát rộng là một cuộc rà soát chậm. Và trong chính trị thể thao, thời gian là tài nguyên quý nhất.

Có một mẫu hình tôi đã quan sát qua nhiều năm: khi tổ chức bị chỉ trích vì làm quá nhanh, họ đáp lại bằng cách làm tất cả mọi thứ chậm lại. Chậm lại tạo cảm giác thận trọng. Nhưng nó cũng làm nguội đi cơn giận, làm phai nhạt ký ức truyền thông, và đưa câu chuyện ra khỏi trang nhất. Trong khoảng thời gian đó, quyền lực vẫn nằm nguyên tại chỗ.

Điều tôi nghi ngờ nhất không phải là kết quả của cuộc rà soát, mà là cấu trúc của nó. Ai chọn thành viên? Ai viết đề bài? Ai quyết định công bố những phần nào? Nếu những câu hỏi đó không được trả lời trước ngày 15 tháng 10, thì cuộc rà soát sẽ giống như một buổi tập có bố trí sân và bóng, nhưng không có trọng tài và không có tỷ số.

Tôi cũng muốn nhắc lại điều mà giới phân tích tài chính thể thao đang bàn: các quỹ đầu tư tư nhân đã tham gia vào nhiều giải đấu quốc gia qua các thương vụ mua cổ phần thiểu số. Cấu trúc FIFA đề xuất nằm trong cùng một gia đình ý tưởng: bán một phần nhỏ quyền khai thác để lấy tiền mặt lớn. Điều khác biệt là ở quy mô biểu tượng. Bạn có thể bán một phần giải vô địch quốc gia. Nhưng bán một phần World Cup là đụng vào thứ mà cả thế giới cùng sở hữu về mặt cảm xúc. Khi tài sản càng mang tính biểu tượng, ngưỡng phản đối càng thấp. Đây là bài học mà các nhà đàm phán nên đọc trước khi mở cuộc họp báo.

Tôi từng bình luận một trận ở Thượng Hải và đọc sai tên một cầu thủ ba lần. Cái tên đó là Luka Modrić, trong trận Croatia gặp Đan Mạch tại Nizhny Novgorod, ngày 1 tháng 7 năm 2026. Tôi đã phải xem lại toàn bộ bảy trận của Croatia, ghi mười lăm nghìn chữ, để hiểu rằng tôi đã bỏ qua một chi tiết: Modrić sút hỏng phạt đền ở phút 116, rồi đứng dậy ghi bàn đầu tiên trong loạt luân lưu. Sự thật nằm ở chỗ không ai nhìn. Có những cái tên phải đọc sai ba lần mới thuộc về mình. Với FIFA lúc này cũng vậy. Cái tên quan trọng không phải là cái tên được hét lên trên các bản tin, mà là cái tên nằm trong điều khoản không ai đọc hết.

Sân không khán giả là buổi thử giọng của sự thật. Năm 2026, khi bóng đá trở lại trong các sân trống, tôi đã ghi lại tỷ lệ thắng sân nhà giảm từ 43% xuống 21%. Tiếng reo hò không chỉ là âm thanh; nó là một cầu thủ thứ mười hai có trọng lượng vật lý. Ở FIFA, khán giả cũng vắng mặt theo một cách khác. Các cổ động viên không có ghế trong phòng họp. Khi không có ai trên khán đài, cái còn lại là tiếng thì thầm của những lá phiếu. Và lá phiếu thì luôn đếm được.

Quản lý và phòng thay đồ: một huấn luyện viên đứng trước bảng tin

Nếu coi FIFA như một phòng thay đồ, thì hình ảnh hiện tại là một huấn luyện viên đứng trước bảng tin trong khi ba đội trưởng công khai đặt câu hỏi về chiến thuật. Infantino vẫn giữ quyền đưa ra chương trình nghị sự, nhưng ông không còn độc quyền về câu chuyện. Ba liên đoàn lớn đã tự đặt ra câu chuyện của riêng họ.

Trong bóng đá, khi một huấn luyện viên mất phòng thay đồ, dấu hiệu đầu tiên không phải là thất bại trên sân, mà là những phát ngôn rời rạc. Ở đây, dấu hiệu là một lá thư. Việc Infantino phải viết thư trấn an các liên đoàn cho thấy quan hệ đã chuyển từ mệnh lệnh sang thuyết phục. Thuyết phục là trạng thái bình thường của chính trị, nhưng nó là trạng thái bất thường của một người từng nắm sáng kiến.

Điểm sáng duy nhất cho ông là khoảng trống thông tin về lập trường của CONMEBOL, CAF và OFC. Nếu sự im lặng ấy là trung lập, ông vẫn còn đất để xoay. Nếu sự im lặng ấy là chờ đợi để nhảy vào khi cục diện rõ ràng hơn, thì mọi thứ sẽ phụ thuộc vào những gì xảy ra ở cuộc họp Hội đồng.

Trong bất kỳ cuộc khủng hoảng nào, người ta thường đếm phiếu trước khi đếm lỗi. Đó là bản năng tồn tại của các tổ chức. Và bản năng ấy giải thích vì sao lá thư không nói về kế hoạch bán cổ phần nữa, mà nói về cấu trúc ra quyết định. Đối tượng của cuộc tranh luận đã được chuyển. Đó là một động tác chiến thuật, và là một động tác khéo.

Takeaway

Câu chuyện này sẽ không kết thúc bằng một bản tin. Nó sẽ kết thúc bằng một cuộc bỏ phiếu, hoặc bằng một sự im lặng kéo dài đủ lâu để mọi người quên rằng họ đã từng đòi thay đổi. Điều tôi muốn giữ lại từ lá thư tháng Mười không phải là việc một kế hoạch bị rút, mà là cách một tổ chức khổng lồ học lại bài học mà mọi cầu thủ đều biết từ khi còn nhỏ: bạn có thể chạy nhanh, nhưng nếu đồng đội không đứng đúng chỗ, bóng sẽ không đến chân bạn. Cuộc rà soát sẽ chỉ có nghĩa nếu nó thực sự đếm được tiếng thì thầm của 211 liên đoàn, chứ không chỉ nghe thấy tiếng hét của ba người mạnh nhất phòng họp. Còn nếu không, sân cỏ vẫn sẽ quên, nhưng nó sẽ không tha thứ lần thứ hai.