V.League và khoảng cách giữa ánh hào quang đội tuyển và sự bền vững của câu lạc bộ

Trên khán đài sân Hàng Đẫy những ngày cuối mùa, tôi đếm được chưa đầy ba nghìn người. Đó là một buổi chiều tháng Tám, trận đấu giữa một đội bóng thủ đô và đối thủ đến từ miền Trung. Không ồn ào, không khói pháo, chỉ có tiếng vỗ tay lác đác của những người hâm mộ trung thành nhất. Tôi đã giữ lời hứa với khán đài từ chiếc máy quay đầu tiên — mỗi bàn thắng là một lời cảm ơn. Nhưng ở Việt Nam, những khán đài như thế này đang kể một câu chuyện khác.

Bóng đá Việt Nam trong thập kỷ qua đã có những bước tiến đáng ghi nhận. Đội tuyển quốc gia lọt vào vòng loại thứ ba World Cup 2026, vô địch AFF Cup 2026, và liên tục nằm trong nhóm dẫn đầu Đông Nam Á. Những cái tên như Nguyễn Quang Hải, Nguyễn Công Phượng, hay Đỗ Hùng Dũng đã trở thành biểu tượng của một thế hệ vàng mới. Nhưng đằng sau ánh hào quang của đội tuyển quốc gia, V.League — giải đấu số một quốc gia — vẫn đang vật lộn với những vấn đề cấu trúc chưa được giải quyết.

Tôi đã theo dõi V.League qua nhiều mùa giải, không phải với tư cách một người hâm mộ cuồng nhiệt, mà với tư cách một phóng viên tò mò về cách một nền bóng đá vận hành. Và điều tôi nhận ra là: khoảng cách giữa thành công của đội tuyển quốc gia và sự bền vững của các câu lạc bộ đang ngày càng lớn.

V.League 1 có 14 đội, nhưng chỉ có khoảng bốn đến năm câu lạc bộ thực sự có khả năng cạnh tranh chức vô địch mỗi mùa. Phần còn lại hoặc là vật lộn để trụ hạng, hoặc là tồn tại một cách lay lắt với ngân sách hạn hẹp. Sự chênh lệch tài chính này ảnh hưởng đến kết quả trên sân, và còn ảnh hưởng đến cách các câu lạc bộ đầu tư cho tương lai.

Mùa dịch, tôi học cách nghe tiếng vỗ tay từ những khán đài trống. Ở Việt Nam, khi các giải đấu bị hoãn vì đại dịch, tôi đã phỏng vấn một số người hâm mộ qua video call. Họ nói với tôi rằng điều họ nhớ nhất không phải là những trận cầu đỉnh cao, mà là cảm giác được ngồi cạnh nhau trên khán đài, cùng hát, cùng hét, cùng khóc. Đó là một bài học về giá trị thực sự của bóng đá — không phải là những con số trên bảng tỷ số, mà là những kết nối giữa con người.

Khi các giải đấu trở lại, những kết nối đó lại bị thử thách. V.League vẫn đối mặt với tình trạng khán giả đến sân ngày càng ít, đặc biệt là ở các trận đấu không có đội bóng lớn tham dự. Nguyên nhân thì phức tạp: vé đắt so với thu nhập trung bình, cơ sở hạ tầng sân vận động xuống cấp, và sự cạnh tranh từ các giải đấu quốc tế trên truyền hình. Nguyên nhân sâu xa hơn là cảm giác rằng các câu lạc bộ không thực sự thuộc về cộng đồng của họ.

Tôi nhớ một buổi tối tháng Bảy, khi tôi ngồi ở góc khán đài sân vận động miền Trung, nhìn xuống hàng ghế dự bị. Ở đó, một cầu thủ trẻ mới hai mươi tuổi ngồi im lặng, đôi giày chưa được buộc dây. Cậu ấy chưa từng được ra sân trong suốt mùa giải. Cầu thủ bước ra đường hầm, tôi nhìn thấy đứa trẻ mười tuổi trong họ. Nhưng cậu ấy chưa từng được bước ra. Đó là điều mà bảng tỷ số không bao giờ kể.

Đây là điểm mấu chốt: bóng đá Việt Nam đang có một đội tuyển quốc gia mạnh hơn bao giờ hết, nhưng nền tảng câu lạc bộ vẫn còn mong manh. Đội tuyển quốc gia được hưởng lợi từ sự tập trung nguồn lực — những cầu thủ giỏi nhất được đào tạo ở các trung tâm chất lượng cao, được thi đấu ở nước ngoài, và được hưởng sự chú ý của truyền thông. V.League thì khác. Các câu lạc bộ phải tự xoay xở với nguồn thu hạn hẹp, phụ thuộc vào các nhà tài trợ địa phương và những ông bầu có thể rút lui bất cứ lúc nào.

Thị trường chuyển nhượng là dòng chảy của những con số, nhưng cũng là nơi những giấc mơ đổi màu áo. Ở V.League, tôi đã chứng kiến nhiều cầu thủ trẻ tài năng bị đẩy sang các câu lạc bộ lớn với mức giá không tương xứng, trong khi đội bóng chủ quản của họ không nhận được gì đáng kể. Những người đại diện cầu thủ đóng một vai trò ngày càng lớn, và đôi khi, tiếng ồn họ tạo ra làm méo mó thị trường. Một cầu thủ trẻ có thể được định giá cao ngất ngưởng sau vài trận đấu tốt, rồi biến mất khỏi ánh đèn sân khấu khi phong độ sa sút.

Có một góc nhìn phản trực giác ở đây. Nhiều người cho rằng vấn đề của V.League là thiếu tiền. Tôi không nghĩ vậy. Vấn đề nằm ở cách phân bổ nguồn lực. Có những câu lạc bộ chi tiêu rất nhiều cho những bản hợp đồng đắt giá nhưng lại không đầu tư vào học viện trẻ, không cải thiện cơ sở vật chất, và không xây dựng một bản sắc chiến thuật rõ ràng. Kết quả là họ có thể thành công trong ngắn hạn, nhưng không bền vững trong dài hạn.

Một ví dụ điển hình là sự phụ thuộc quá mức vào các cầu thủ ngoại. Không phải tất cả các cầu thủ ngoại đều tệ — nhiều người trong số họ đã đóng góp tích cực cho V.League. Nhưng khi một câu lạc bộ dựa vào ba hoặc bốn cầu thủ ngoại để ghi bàn và tổ chức lối chơi, thì sự phát triển của các cầu thủ trẻ nội địa sẽ bị ảnh hưởng. Và khi những cầu thủ ngoại đó ra đi, câu lạc bộ sẽ sụp đổ.

Tôi đã phỏng vấn một huấn luyện viên trẻ ở miền Trung, người đã dành nhiều năm xây dựng một học viện bóng đá nhỏ. Ông nói với tôi: "Chúng tôi không thiếu tài năng. Chúng tôi thiếu con đường." Câu nói đó ám ảnh tôi. Ở Việt Nam, có rất nhiều cầu thủ trẻ tài năng, nhưng con đường từ học viện đến đội một, rồi từ đội một đến đội tuyển quốc gia, vẫn còn nhiều chông gai. Những cầu thủ không may mắn được sinh ra ở các thành phố lớn hoặc không có mối quan hệ tốt thường bị bỏ lại phía sau.

Cú sốc năm ấy không phải trên sân, mà là căn phòng họp báo chỉ toàn tiếng nói đàn ông. Ở Việt Nam, cũng như ở nhiều nơi khác trên thế giới, bóng đá vẫn là một lĩnh vực mà tiếng nói của phụ nữ thường bị gạt ra ngoài lề. Tôi đã từng bị một đồng nghiệp nam lớn tuổi cười khẩy khi tôi đặt câu hỏi về chiến thuật pressing. Ông ta nói: "Cô hỏi câu kiểu fan nữ mới tập xem bóng đá à?" Tôi đã giữ bình tĩnh và trả lời bằng số liệu. Nhưng tôi tự hỏi: có bao nhiêu phụ nữ đã bỏ cuộc vì những trải nghiệm như vậy?

Chiếc máy quay không bao giờ nói dối, nhưng nó biết kể một câu chuyện từ nhiều góc. Trong bóng tối của đường hầm, tôi nghe thấy trái tim của cả sân vận động đập. Đó là lý do tôi vẫn tiếp tục đến những sân vận động ít người lui tới, vẫn tiếp tục ghi lại những khoảnh khắc mà ít ai để ý.

Tín hiệu tiếp theo là gì? Bóng đá Việt Nam đang đứng trước một ngã rẽ. Đội tuyển quốc gia đã chứng minh rằng người Việt Nam có thể chơi bóng đá ở đẳng cấp châu Á. Để duy trì thành công đó, cần có một nền tảng câu lạc bộ vững mạnh. Điều đó có nghĩa là đầu tư vào học viện trẻ, cải thiện cơ sở hạ tầng, tăng cường tính minh bạch trong quản lý tài chính, và trao quyền cho cộng đồng địa phương.

Tôi tin một câu lạc bộ không chỉ là màu áo, mà là lời hứa lặp lại mỗi trận đấu. Và ở Việt Nam, lời hứa đó đang chờ được giữ.