Coe: Cuộc chiến chống doping của Kenya đang cải thiện trước thềm Giải vô địch thế giới 2029

KENYA – Trong một tuyên bố được đưa ra vào ngày 14 tháng 10, Chủ tịch Liên đoàn Điền kinh Thế giới Sebastian Coe khẳng định rằng cuộc chiến chống doping của Kenya đang có những bước tiến rõ rệt, đồng thời nhấn mạnh tầm quan trọng của việc nước này đăng cai Giải vô địch Điền kinh Thế giới 2029. Phát biểu được đưa ra trong bối cảnh Nairobi đã chính thức được trao quyền tổ chức sự kiện thể thao lớn nhất hành tinh này, đánh dấu lần đầu tiên một quốc gia châu Phi đăng cai giải đấu cấp cao nhất của điền kinh thế giới. Coe, người giữ chức chủ tịch Liên đoàn Điền kinh Thế giới từ năm 2026, cho biết trong chuyến thăm Kenya gần đây: “Chúng tôi đang đạt được tiến bộ. Nhưng chúng tôi phải thừa nhận rằng chúng tôi xuất phát từ một khoảng cách rất xa. Sẽ không bao giờ có một thế giới hoàn hảo, nhưng điều quan trọng là chúng tôi đang đi đúng hướng.” Ông cũng tiết lộ rằng bản thân đã thuyết phục chính phủ Kenya tăng cường đầu tư tài chính cho công tác phòng chống doping, coi đây là yếu tố then chốt để cải thiện cơ sở hạ tầng kiểm tra và giáo dục vận động viên. Kể từ khi Cơ quan Liêm chính Điền kinh (AIU) được thành lập năm 2026, hơn 140 vận động viên Kenya đã bị xử phạt vì vi phạm quy định doping. Con số này tương đương khoảng 20 trường hợp mỗi năm trong suốt 7-8 năm tồn tại của AIU, đưa Kenya vào nhóm các quốc gia có tỷ lệ vi phạm doping cao nhất trong làng điền kinh thế giới. Tuy nhiên, Coe nhấn mạnh rằng AIU đang nằm ở “tâm chấn” của những cải cách do ông khởi xướng, với phương pháp kiểm tra “chuyên sâu hơn, rộng khắp hơn và dựa trên tình báo nhiều hơn”. “Chúng tôi không chỉ câu cá ở những nơi dễ dàng. Chúng tôi đang câu cá ở những nơi có nhiều cá,” Coe ví von, hàm ý rằng việc gia tăng số lượng vận động viên bị phát hiện không nhất thiết phản ánh sự gia tăng hành vi gian lận, mà có thể phản ánh nỗ lực kiểm tra hiệu quả hơn. Tuy nhiên, ông cũng thừa nhận: “Sẽ luôn có những thách thức. Chúng tôi sẽ không bao giờ đạt đến trạng thái hoàn hảo.” Việc Nairobi được trao quyền đăng cai Giải vô địch Thế giới 2029 là một cột mốc lịch sử. Trước đó, Kenya từng thất bại trong nỗ lực đăng cai giải đấu năm 2026, khi quyền tổ chức thuộc về Tokyo. Tuy nhiên, quốc gia Đông Phi này đã chứng minh năng lực tổ chức sự kiện qua việc đăng cai Giải vô địch U18 Thế giới năm 2026 và Giải vô địch U20 Thế giới năm 2026. Thành tích đó, kết hợp với chiến lược mở rộng sang châu Phi của Liên đoàn Điền kinh Thế giới, đã giúp Kenya giành được quyền đăng cai sự kiện danh giá nhất. Coe nhấn mạnh rằng việc đăng cai World Championships sẽ tạo thêm động lực để Kenya tập trung hơn nữa vào công tác chống doping. “Khi bạn được trao quyền tổ chức một sự kiện tầm cỡ thế giới, trách nhiệm cũng đi kèm. Kenya hiểu rõ điều đó và đang nỗ lực hết mình,” ông nói. Ông cũng cho biết bản thân đã thảo luận với chính phủ Kenya về việc tăng ngân sách cho Cơ quan Chống doping Kenya (ADAK) và mở rộng các chương trình giáo dục cho vận động viên trẻ. Kenya là một trong những quốc gia thành công nhất trong lịch sử điền kinh thế giới, đặc biệt ở các nội dung chạy cự ly trung bình và dài. Các vận động viên Kenya thống trị nhiều cự ly từ 800m đến marathon, với hàng trăm huy chương Olympic và thế giới. Tuy nhiên, thành công vượt trội này cũng đi kèm với những lo ngại dai dẳng về doping, đặc biệt trong bối cảnh nền kinh tế xuất khẩu tài năng và áp lực tài chính đối với các vận động viên trẻ. Các trại huấn luyện ở độ cao lớn như Iten, Eldoret và Kaptagat từ lâu đã là trung tâm sản sinh ra những tài năng chạy đường dài hàng đầu thế giới. Nhưng chính môi trường này cũng tạo ra những thách thức trong công tác kiểm tra doping, khi các vận động viên thường xuyên di chuyển giữa các trại, tham gia các giải đấu quốc tế và chịu sự quản lý của các đại lý nước ngoài. AIU đã triển khai các biện pháp kiểm tra dựa trên tình báo, tập trung vào các khu vực và thời điểm có nguy cơ cao, thay vì chỉ kiểm tra ngẫu nhiên. Một trong những công cụ quan trọng trong cuộc chiến chống doping là Hộ chiếu sinh học vận động viên (ABP), cho phép theo dõi các chỉ số sinh học của vận động viên theo thời gian để phát hiện những thay đổi bất thường. Tuy nhiên, bài viết không đề cập cụ thể đến việc sử dụng ABP tại Kenya. Ngoài ra, theo quy định lưu trữ mẫu trong 10 năm của WADA, các mẫu xét nghiệm từ thập niên 2026 và 2026 vẫn có thể được phân tích lại, đồng nghĩa với việc con số 140+ vụ xử phạt có thể tiếp tục tăng trong tương lai. Một vấn đề đáng lưu ý là bài viết không đề cập đến tình trạng tuân thủ hiện tại của Kenya với các quy định của WADA và ADAK, cũng như không có bất kỳ báo cáo độc lập nào từ AIU được trích dẫn. Tất cả thông tin đều đến từ một nguồn duy nhất là Coe, người vừa là kiến trúc sư của các cải cách, vừa là người đưa ra đánh giá về hiệu quả của chúng. Điều này đặt ra câu hỏi về tính khách quan của những tuyên bố “đang cải thiện”. Trong bối cảnh rộng hơn, việc trao quyền đăng cai World Championships 2029 cho Nairobi là một phần trong chiến lược mở rộng toàn cầu của Liên đoàn Điền kinh Thế giới. Châu Phi, với dân số trẻ và tiềm năng thể thao khổng lồ, là thị trường chiến lược. Tuy nhiên, việc tổ chức một sự kiện cấp cao nhất tại một quốc gia đang đối mặt với những thách thức về liêm chính thể thao cũng tạo ra rủi ro về danh tiếng. Bất kỳ trường hợp doping nổi tiếng nào của vận động viên Kenya trong giai đoạn 2026-2029 đều có thể làm tổn hại đến hình ảnh của giải đấu và uy tín của Liên đoàn. Coe, với tư cách là chủ tịch Liên đoàn từ năm 2026, đang ở giai đoạn cuối của nhiệm kỳ lãnh đạo. Di sản của ông gắn liền với các cải cách liêm chính, trong đó AIU là công cụ trung tâm. Việc thúc đẩy một quốc gia châu Phi đăng cai World Championships lần đầu tiên là một phần quan trọng trong di sản đó. Điều này tạo ra động lực cấu trúc để đưa ra những đánh giá tích cực về tình hình Kenya, ngay cả khi dữ liệu cứng chưa hoàn toàn ủng hộ quan điểm lạc quan. Các vận động viên Kenya, đặc biệt là những người trẻ đang tìm kiếm hợp đồng nước ngoài, thường phải đối mặt với áp lực tài chính lớn. Môi trường cạnh tranh khốc liệt, giải thưởng hấp dẫn và sự thiếu hụt cơ hội trong nước tạo ra những yếu tố rủi ro. Các đại lý và quản lý, những người đóng vai trò trung gian giữa vận động viên và thị trường quốc tế, cũng là một mắt xích quan trọng trong chuỗi cung ứng doping tiềm năng. Bài viết không đề cập đến tầng lớp này, nhưng đây là một phần không thể thiếu trong bức tranh tổng thể. Nhìn về tương lai, Giải vô địch Thế giới 2029 tại Nairobi sẽ là một sự kiện mang tính bước ngoặt. Nếu thành công và sạch sẽ, nó có thể định hình lại thương hiệu của điền kinh Kenya, chuyển từ hình ảnh “quốc gia có vấn đề doping” sang “quốc gia đã vượt qua thách thức”. Ngược lại, nếu xảy ra bê bối doping trong thời gian tới, uy tín của cả Kenya và Liên đoàn Điền kinh Thế giới sẽ bị tổn hại nghiêm trọng. Để quản lý kỳ vọng, Liên đoàn Điền kinh Thế giới có thể sẽ cần công bố các chỉ số cải thiện có thể đo lường được, chẳng hạn như số lượng xét nghiệm, tỷ lệ phát hiện, thời gian xử lý hồ sơ và mức độ tuân thủ của ADAK. Nếu không có những dữ liệu này, tuyên bố “đang cải thiện” sẽ chỉ là một khẳng định chính trị không có cơ sở vững chắc. Trong khi đó, cộng đồng điền kinh Kenya vẫn đang chờ đợi những bước tiến cụ thể. Các vận động viên, huấn luyện viên và người hâm mộ đều hy vọng rằng sự kiện 2029 sẽ không chỉ là một niềm tự hào châu lục mà còn là động lực thực sự để thay đổi văn hóa và hệ thống. Tóm lại, thông điệp của Sebastian Coe về việc Kenya “đang cải thiện” trong cuộc chiến chống doping là một tuyên bố lạc quan được đưa ra trong bối cảnh chính trị thuận lợi. Tuy nhiên, dữ liệu hiện có – hơn 140 vụ xử phạt kể từ năm 2026 – cho thấy một bức tranh phức tạp hơn. Sự thật có thể nằm ở đâu đó giữa hai thái cực: Kenya đang nỗ lực cải cách, nhưng hành trình còn dài và chưa có bằng chứng độc lập nào xác nhận rằng vấn đề đã được giải quyết. Giải vô địch Thế giới 2029 sẽ là bài kiểm tra cuối cùng.