World Athletics vẫn kiên định lệnh cấm Nga giữa sức ép từ tòa án thể thao

Trong ngày thi đấu cuối cùng của Ultimate Championship khai mạc tại Budapest, Chủ tịch World Athletics Sebastian Coe đứng trước hơn một trăm phóng viên quốc tế và lặp lại một thông điệp không mới nhưng vẫn gây chấn động: lệnh cấm vận động viên điền kinh Nga và Belarus sẽ không thay đổi. Coe nói: “Quan điểm của chúng tôi sẽ không thay đổi. Đây không phải câu chuyện chính trị hay hộ chiếu. Đây là câu chuyện về tính toàn vẹn của thi đấu.” Nhưng đằng sau sự cứng rắn ấy là một thực tế phức tạp hơn. Một phiên xử tại Tòa án Trọng tài Thể thao đang đến gần. Bản thân Coe thừa nhận thể thao cần một giải pháp cuối cùng. Và quan trọng hơn, World Athletics đang ngày càng đơn độc trong làn sóng mở cửa trở lại của các liên đoàn quốc tế khác. World Athletics đã áp đặt lệnh cấm toàn diện đối với các vận động viên Nga và Belarus từ năm 2026. Trong khi nhiều liên đoàn quốc tế khác dần dần cho phép vận động viên trở lại thi đấu với tư cách trung lập, World Athletics vẫn giữ lập trường cứng rắn nhất. Coe tự hào mô tả đây là “một trong những lập trường cứng rắn nhất của bất kỳ liên đoàn quốc tế nào”. Cuộc chiến pháp lý đã bước vào giai đoạn mới. Russian Athletics ban đầu nộp đơn kháng cáo vào tháng 7, rồi nộp đơn kháng cáo mới vào tháng 8. Phiên điều trần tại Tòa án Trọng tài Thể thao được dự kiến diễn ra “trong vài tháng tới”. Đây là vụ việc mang tính bước ngoặt, có thể định hình lại cách các liên đoàn thể thao xử lý những lệnh cấm chính trị trong tương lai. Coe đã cẩn trọng không tiết lộ chiến lược pháp lý. Ông nói: “Tôi không nghĩ các đội pháp lý của chúng tôi sẽ đặc biệt cảm kích nếu tôi vạch ra cách tiếp cận của chúng tôi.” Câu nói cho thấy vụ việc đang được xử lý như một vụ kiện đang hoạt động, và Coe bị ràng buộc không được nói bất cứ điều gì có thể gây bất lợi cho vụ án. Điểm đáng chú ý là Coe đã viện dẫn uy tín cá nhân để bảo vệ lập trường. Ông nói: “Từ năm 18 tuổi, tôi tin rằng mọi vị trí tôi đảm nhận đều liên quan đến tính toàn vẹn.” Đây là động thái xây dựng uy tín có chủ đích, nhằm ngăn chặn chỉ trích rằng đây là quyết định chính trị. Bằng cách neo lập trường của mình vào một cuộc đời phụng sự thể thao, Coe cố gắng biến lệnh cấm thành một biện pháp đạo đức thay vì một hành động chính trị. Trong khi đó, bức tranh quốc tế lại đang thay đổi theo hướng ngược lại. Liên đoàn Trượt băng Quốc tế đã xây dựng một con đường trung lập cho các vận động viên Nga và Belarus. Tuy nhiên, con đường này không phải là lá chắn vĩnh viễn. Trường hợp của Kamila Valieva — vận động viên trượt băng nghệ thuật người Nga từng được cấp tư cách trung lập rồi bị thu hồi — cho thấy tư cách trung lập có thể bị hủy bỏ. Sự khác biệt này tạo ra hai khối trong hệ thống quản trị thể thao toàn cầu. Một khối áp đặt lệnh cấm toàn diện, đứng đầu là World Athletics. Một khối khác xây dựng con đường trung lập có chọn lọc, với Liên đoàn Trượt băng Quốc tế là ví dụ điển hình. Ở giữa là Russian Athletics, đang theo đuổi con đường kháng cáo pháp lý, và phía sau là Tòa án Trọng tài Thể thao, nơi sẽ đưa ra phán quyết cuối cùng. Trường hợp của Valieva có ý nghĩa phân tích quan trọng. Nó chứng minh rằng tư cách trung lập có thể bị thu hồi, củng cố lập luận rằng tính trung lập là một biện pháp bảo vệ tính toàn vẹn không hoàn hảo. Đây là một con dao hai lưỡi: nó làm suy yếu giả định “trung lập đồng nghĩa với sạch sẽ”, nhưng cũng cung cấp cho những người bảo vệ lệnh cấm một lập luận mạnh mẽ rằng các cơ chế trung lập có thể bị kiểm soát và thu hồi khi cần thiết. Một chi tiết ít được chú ý là khiếu nại của Russian Athletics không chỉ về quyền tham dự của vận động viên. Liên đoàn này còn phàn nàn rằng họ không thể “tham gia vào các quy trình ra quyết định của World Athletics”. Điều này cho thấy cuộc tranh chấp không chỉ là về suất dự thi của cá nhân vận động viên mà còn về đại diện thể chế và quyền bỏ phiếu — một chiều kích quản trị rộng lớn hơn thường bị bỏ qua. Ở Nga, vụ việc không chỉ là câu chuyện của điền kinh. Bộ trưởng Thể thao Nga Mikhail Degtyarev, trong một tuyên bố qua hãng thông tấn TASS, cam kết rằng “tất cả các vận động viên trượt băng bị ảnh hưởng sẽ kháng cáo lên Tòa án Trọng tài Thể thao”. Điều này cho thấy Nga đang theo đuổi một chiến dịch pháp lý phối hợp đa môn thể thao, chứ không chỉ là vụ kiện đơn lẻ trong điền kinh. Sự tham gia của cấp bộ trưởng cho thấy mức độ liên quan của nhà nước trong chiến lược kháng cáo. Đối với World Athletics, rủi ro pháp lý là trung tâm. Nếu Tòa án Trọng tài Thể thao phán quyết chống lại liên đoàn, World Athletics có thể buộc phải thiết kế một cơ chế vận động viên trung lập — tương đương với con đường của Liên đoàn Trượt băng Quốc tế. Điều này sẽ làm bẽ mặt cơ quan quản lý và phá vỡ lập trường “cứng rắn nhất trong thể thao” mà Coe tự hào tuyên bố. Ngược lại, nếu tòa án bác đơn kháng cáo, World Athletics sẽ được xác nhận lập trường. Trong trường hợp trung gian, tòa án có thể giữ nguyên lệnh cấm nhưng áp đặt các yêu cầu thủ tục, chẳng hạn như một quy trình xem xét hoặc mốc thời gian cụ thể, để lại sự loại trừ thực chất nguyên vẹn. Một rủi ro cấu trúc thứ hai là sự cô lập. Khi các liên đoàn khác tái giới thiệu vận động viên Nga và Belarus với tư cách trung lập, lập trường “cứng rắn nhất” của World Athletics trở nên khó duy trì như một chuẩn mực thay vì một ngoại lệ. Sự phân kỳ giữa các liên đoàn làm suy yếu thẩm quyền đạo đức của World Athletics, buộc liên đoàn phải biện minh cho sự khác biệt của mình. Dưới bề mặt còn có một dòng chảy thương mại. World Athletics đang ra mắt một sản phẩm thi đấu mới — Ultimate Championship — trong khi vẫn duy trì hạn chế với một quốc gia lớn. Sự căng thẳng giữa việc mở rộng sản phẩm toàn cầu hóa và loại trừ chính trị sẽ ngày càng lộ rõ. Nếu việc tái gia nhập của Nga từng được chấp thuận, mâu thuẫn này sẽ bùng phát. Nhưng cần thận trọng với khung thời gian. Ngôn ngữ “trong vài tháng tới” có thể đánh giá quá cao tốc độ của quá trình pháp lý. Lịch sử nộp đơn phức tạp — đơn ban đầu vào tháng 7, đơn kháng cáo mới vào tháng 8 — cho thấy ma sát thủ tục. Một giải pháp cuối cùng trước cửa sổ giải vô địch toàn cầu tiếp theo không được đảm bảo. Coe dường như đang chơi một trò chơi cân bằng tinh tế. Một mặt, ông khẳng định lập trường sẽ không thay đổi. Mặt khác, ông nói rằng mục tiêu tổng thể là có “một đội ngũ đầy đủ mọi người… thi đấu”. Thông điệp kép này được thiết kế để giữ cả hai phe — những người ủng hộ lệnh cấm và những người kêu gọi tái hòa nhập — nhưng có nguy cơ không làm hài lòng ai. Cách Coe định hình vấn đề là một phần trong chiến lược pháp lý của ông. Bằng cách gọi đây là vấn đề “tính toàn vẹn của thi đấu” thay vì “chính trị hay hộ chiếu”, ông tái định hình một lệnh cấm địa chính trị thành một biện pháp chống doping và toàn vẹn cạnh tranh. Đây là nền tảng bảo vệ mạnh nhất của liên đoàn. Cụm từ “tính toàn vẹn của thi đấu” có thể là một ám chỉ được mã hóa đến vụ bê bối doping của Nga trước năm 2026, khi liên đoàn điền kinh Nga bị đình chỉ từ năm 2026. World Athletics đang xếp lớp lệnh cấm địa chính trị năm 2026 lên trên án treo doping kéo dài một thập kỷ. Lệnh cấm kép này củng cố vị thế pháp lý của World Athletics, nhưng đồng thời đặt ra một rủi ro: việc trình bày một lệnh cấm địa chính trị như một biện pháp toàn vẹn thuần túy mời gọi thách thức rằng liên đoàn đang vượt quá nhiệm vụ chống doping của mình. Đối với những người theo dõi môn điền kinh, đây là một thời điểm then chốt. Phiên điều trần tại Tòa án Trọng tài Thể thao sẽ không chỉ quyết định số phận của các vận động viên Nga và Belarus. Nó sẽ thiết lập tiền lệ về cách các liên đoàn thể thao toàn cầu xử lý những căng thẳng giữa địa chính trị và quản trị thể thao trong nhiều năm tới. Các tín hiệu cần theo dõi rất rõ ràng. Ngày và kết quả phiên điều trần tại Tòa án Trọng tài Thể thao là tín hiệu đầu tiên. Sự trôi dạt chính sách của các liên đoàn khác là tín hiệu thứ hai. Và những phát ngôn từ Russian Athletics hoặc Bộ Thể thao Nga là tín hiệu thứ ba. Khi ba tín hiệu này hội tụ, chúng sẽ cho thấy liệu World Athletics có thể duy trì vị thế đơn độc của mình hay không. Trong một môn thể thao vốn đã phải vật lộn để duy trì sự liên quan toàn cầu, việc loại trừ một quốc gia lớn khỏi sân chơi quốc tế là một quyết định có hậu quả sâu rộng. Câu hỏi không chỉ là liệu lệnh cấm có được duy trì hay không, mà là liệu thể thao có thể xây dựng một khuôn khổ công bằng, minh bạch và nhất quán để xử lý những vấn đề như thế này trong tương lai — một khuôn khổ không phụ thuộc vào uy tín cá nhân của một cá nhân lãnh đạo duy nhất.